Modern çağın açmazları gün be gün artarken, toplumsal arenada düşünsel olarak çok fazla eksiklerimiz olduğunu da görmekteyiz. Aslında eksiklerini kapatanlar boşlukların üzerlerini örtüyor olsalar da, İslam’ın buna hakkı yoktur sanırım. Gadir-i Hum bu toplumsal teorimizin ve sosyal bilimlere dair düşüncelerimizin bir kez daha gözden geçirilmesi için ilahî bir öneridir bence. Bu yüzden ben El-Gadir’i bir toplumsal ayrışma, bir İslami ayrılık çıkış noktası veya iki ayrı İslami ifade tarzının belirdiği yer olarak görmektense, El-Gadir’i kendi hakikatinde değerlendirmekten yanayım. Çünkü Gadir olayı tarihsel bir gerçekliktir, olmuştur ve tarih de buna tanıklık etmektedir. Bu açıdan El-Gadir’i reddetmek bir anlamda tarihin reddi ve hakikatin reddi olacaktır. Fakat bu hakikati artık var mıdır yok mudur incelemesini tarihçilere ve işin şüphelilerine bırakıp şüphe etmeyenlerle birlikte El-Gadir’i bir sosyal bilimler teorisi olarak tartışmaktan yana olduğumu söylemeliyim.

El-Gadir bir sosyal bilimler teorisinin çıkış noktasıdır. Temelde sosyolojik bir teori olsa da aslında siyasi, ekonomik, psikolojik ve felsefi birçok yansıması vardır. Bu açıdan da incelenesi bir sosyal bilimler teorisi olarak geliyor bana. Diğer taraftan ben bu sosyal bilimler teorisinin başına bir “İslamî” ötekini yerleştirmekten de yana değilim. Çünkü bilimler insanlığın ortak malıdır. Nasıl ki batı toplumlarının değerleriyle üretilmiş onlarca kuram bizlerin felsefi dünyasına ve hatta hayatlarımıza nüfuz ettiyse, bir dünyevi gerçeklik olarak İslam da şüphesiz onlarla aynı etkiyi yaratabilecek kapasiteye sahiptir. Bu açıdan da bir sosyoloji kuramı olarak El-Gadir önemli bir noktadır.

El-Gadir, bir toplumsal teori olarak adalet ve refah tabanlıdır. Ne Rousseau’nun “Toplumsal Teori”si gibi eşitlik ne de Locke’ın teorisi gibi güvenlik, aksine tam anlamıyla adalet ve onunla gelecek refahtan bahseder El-Gadir. Bunun yanında yukarıda adı geçen felsefecilerin önerilerinde bulunan kanun yapıcının ve kanunların kutsallığı El-Gadir için de geçerlidir. Bu aşamada El-Gadir bir siyasi teoriyi de gündeme getirir. Bu yönleriyle El-Gadir’i anlaşılan mahiyette bir kuramsal okumanın muhatabı kılmak elbette yazımızın konusu değildir.

Bir adalet tabanlı sosyal bilimler teorisi olarak El-Gadir için anayasal düzenin de, yöneten ve yönetilen arasındaki ilişkilerin de birçok basamağı vardır. El-Gadir şüphesiz bu aşamada özne-nesne ilişkisine dair etkileyici yorumlar da getirmektedir. İşaretlerin yorumlanması, toplumsal mitlere yaklaşım, değişecek ve sabit kalacak örfler, pazar psikolojisi, bireyin toplumsal arenadaki konumu ve daha düşünülebilecek her konuda kendine has bir yaklaşımla toplumun ihtiyaçlarını karşılamak üzere vardır El-Gadir.

El-Gadir, ilahi kaynaklı bir sistem olsa da ilahi olduğunu tartışmak onun dünyevi değerini göz ardı etmek ve unutmak için yeterli bir sebep değildir . Şüphe etmek, reddetmek değildir elbet. Bu aşamada Gadir’i bir sosyal ilerleme teorisi olarak kabul edip pratiğe dökmek bugün İslam ümmeti için hayırlı olacaktır kuşkusuz. Unutmamalı ki, Gadir olayı yalnız siyasi ayrışma noktası için bir kuramsal nitelik taşımıyor, aksine sosyokültürel ve sosyoekonomik alandaki her türlü konu için pratiğe dökülebilecek bir kuram niteliğindedir.

Modern dönemin İslam’a karşı açtığı savaşta birkaç satırla kısa bir tanıtım yapmanın önemine inansak da, bu yazının sadece El-Gadir’in varlığına dair susamışlığımızı artırması için yazıldığını unutmayınız. Allah izin verirse, ileriki günlerde konunun teorik anlamda yansımaları üzerinde de  durmak ve görüşlerimi sizlerle paylaşmak isterim… Tabii Allah izin verirse…

Hüseyin BEHEŞTÎ

huseyn_tr@yahoo.fr