Bismillah...

Bir müddet önce yazdığımız  “Körler ve İmamlar” adlı makalenin yorum kısmında Yavuz Kaya Bey’in bize yönelttiği eleştirilerden “ideoloji”  kelimesi, “Muhammedî ideoloji” söylemiyle ilgili kısmı  daha da aydınlatmak adına böylesi bir makaleyi o zamandan beri kaleme almak istesem de bulunduğumuz ortamın sıcaklığı dolayısıyla bugüne nasip oldu bu sorunu aydınlatmak.

İçinde bulunduğumuz asır kendine yeni bir metodoloji ve söylem yaratması hasebiyle ilginç bir asırdır. Kullanılan ıstılahlar ve jargonun değişime uğraması  şüphesiz belleklerimizde de belli bir anlama ve derk etme problemi yaratmıştır. Bu yüzden de düşmanlıklarımız ve hareket tarzlarımız sembol ve kelimelere dönmüş asıl hedefin jargon ve metodolojisini bugünün dünyasına ve mevcut sosyo-kültürel ve lingo-sosyolojik(dil sosyolojisi olarak yakın bir anlam verilebilir ancak tam karşılamayacaktır) ortamına nasıl ve hangi yollarla aktaracağımız konusunda takılıp kalmış durumdayız. Öyleki bu arkaik tarzda kalmış ve kendini bir ileriki nesle kodlarıyla aktaramamış din ancak müzelik bir din olarak kalmıştır. Bugün dini havzalarımızda yaşadığımız sorunların başında bu gelmektedir. Mevcut üstatların bir çoğu kavramlara o kadar saldırganca yaklaşmaktadırlar ki, aslında saldırdıkları bu kavramların batılı olmalarından başka suçları yoktur ve İslam’da başka bir adla vardır bu sözcükler. Diğer taraftan toplumda da din düşmanlığı adına batılı kavramlara sarılan ancak aynı kavramın yüzyıllardır farklı bir isimle İslam’da var olduğunu bilmezler.

Bir hazret varoluşçuluk felsefesinden o kadar etkilenmiştir ki, İslam’da insanın bir vasfı  yoktur oysa varoluşçular insanı kendi kendini gerçekleştiren varlık olarak tanımlar demektedir. Ahmak adamın İslam’ın tek sayfasına göz atmadığı ne açık. Halifetullah olarak tanımlanan insan mı daha yücedir yoksa varoluşçuların deyimiyle terk edilmiş insan mı? Hatta sonunda bir kül parçası gibi savrulacak insan mı?

Böylece içinde bulunduğumuz asrın mevcut iki eğilimi böyledir. Tamamen yok saymak ve saldırmak ya da İslam düşmanlığı yapmak. Ancak Mevlana’nın  ünlü üzüm hikayesinde olduğu gibi istenilen üzümü  hangi dilde dediğin önemli değil mi?

Markistlerin paranın köleliğine karşı açtıkları savaşı acaba İslam züht anlayışıyla ne zaman anlatmıştı? Ebu-Zer’in fikriyatının Marks’a nisbet eksikliği neydi acaba? Hiçbir eksiği yoktu ancak Ebu-Zer unutulmuş  bir dilin adamıydı. Ebu-Zer’i anlatan alim, molla, ahunt bugünün dilini unutmuş bugünün kavramlarına düşman doğal olarak da kendi gencinin konuştuğu dile yabancı birisidir. Bu yüzden Ebu-Zer bugünün gencine bir masal kahramanı gibi gelir. Ancak Marks gerçek bir savaşçıdır. İmam Huseyn bir devrimci olarak hayali bir kahramandır ancak Che Guevera pekala büyük bir devrimcidir. Çünkü  biri bugünün diliyle sunulur gençlere diğeriyse tarihin unutulmuş  bir sayfası gibi hazin hazin ve acınacak bir dille anlatılır.

İran’da Kum kentinde derslerimizden birinde Sakife meselesi ve konunun gelişimi anlatılırken üstat konuyu öylesine bir hikayeye çevirdi ki, böylesi bir olay ancak binbir gece masallarına konu olabilir. Daha sonra el kaldırarak dedim ki, Üstat Peygamber ile Ebu-Bekir kaç sene arkadaştılar? Uzun senelerdir. Sonra bir gün Peygamber geldi ve ben Allah Resulüyüm dedi. Ebu-Bekir bunu kabullendi. Ancak ne kadar kabullenebilir acaba? Düne kadar arkadaş olduğunuz birisini bugün masum bir Peygamber olarak ne kadar kabullenebilirsiniz? Diye sordum. Bana verilen cevap halen kulaklarımda çınlar. Bu mesele sosyologların işi bizim değil dedi üstat. Ben de artık konuşmamayı seçtim. Çünkü söz bitmişti. Bir din alimi işinin bir kısmını batı tarzı eğitimden geçmiş sosyoloğa bırakıp sonra da onlar da ne bilir diyemez. Bu konuda bir sözü olmayan onlarca üstat bugün dinin muhtevasını anlatırken bu yolu tercih etmektedirler. Böylece sosyologlar ve batı tarzı eğitim almış liberalistler, demokratlar vd... dinin muhtevasını daha akli ve güncel bir mecrada anlatarak gençleri etkisi altına aldıklarında da siz gençler bizlerden ve ilmi havzadan neden uzak diyemezsiniz.

Şimdi gelelim şu ideoloji meselesine;

Takva kelimesi Arapça  vekaye kökünden gelir. Anlamı da kollamak ve savunmaktır. Neyi acaba? Kendini korumak bir anlamıdır şüphesiz. Takva bir anlamda kendini korumaktır. Ama bu kendini korumak gözünü yummak, haramdan kaçınmak için susmak, ses etmemek, çekinmek değil. Birisi vardır kendini korumak adına tüm dünya kana bulansa, namuslar kirletilse umrunda olmaz, hiçbir kötü hareketi yoktur. Ne çalmıştır, ne hak yemiştir, ne yalan söylemiştir. Ama haksızlığa da susmuştur. Dünyada haremler bir bir talan edilirken o kendi inzivasında tabir yerindeyse cennetteki huri sayısını hesaba çekmektedir. Böylesi bir insan Kuran’ın diliyle takvası yarımdır ve hatta suçludur. Oysa Kuran korumak derken, kendini korumak derken bir yoldan bahseder. Yani modern dönemin kelimesiyle ideolojiden. Modern dönem sözlüklerinden biri ideolojisi olanı şöyle ifade ediyor: Bir ideolojiyle birlikte ona hizmet eden, onu savunan-inanan, onun için elinden geleni yapan(La Grande Dictionnaire, idéologue maddesi). Aslına bakılırsa İslam’ın iman tanımına çok yakındır bu tanım. Uyunul Akhbar’ul Riza kitabının birinci cildinde İmam Rıza imanı şöyle tanımlıyor: İman kalple inanmak, dille söylemek ve amelle/hareketle de yerine getirmektir. Ben burada amel kelimesini dini jargonun dışına çıkarabileceğimize inanıyorum. Dini alanın değil çünkü mümkün değil ama dini jargon amel kelimesini çok daraltmıştır ancak Arapçada kelime manasıyla عمل (amele) sözcüğü bir işi yapmak yani herhangi bir harekette bulunmak anlamına gelmektedir. Ve baktığınız zaman harekete geçmek ve amel etmek arasında doğrudan bir bağlantı vardır. Bu amel etmek fıkıh risalelerinde yazanları uygulamak anlamına geldiği gibi hareketlerinde korumacı olmak anlamındadır da. Korumacılık da muhafazakarlık anlamında değil muhtevayı korumaktır. Takvalı insan kendi ideolojisini koruyandır modern jargonla ifade ettiğimizde. Yani Muhammedi ideoloji söylemi her ne kadar sizlere yanlış gelse de ve bizim gibilerin kulaklarına da hoş gelmese de Yusuf suresi 108. ayette ifade edilen قل هذه السبیلی yani de ki işte bu benim yolum ifadesini tasdikler niteliktedir. Sebil kelimesi bayağı bir yoldur. Yani bu yolda taş, çiçek, dağ vs... vardır. Bu benim yolum manifestosu yolu kutsamak ve korumak adına edilmektedir. Öyle ki, ayetin son kısmında da ben müşriklerden değilim denmektedir. Yani yol özelleştirilmekte ve yolun fikri ve ideolojik bir yol olduğu ortaya atılmaktadır. Burada ideoloji kelimesini seçmemiz sadece dönemin jargonundan ileri gelmektedir. Eski dilde kullandığımız nazariye kelimesi aslında bunu en iyi ifade eden kelime olsa da, bugün gençlerimizin belleklerinde ideoloji sözcüğü kadar etki bırakmamak da ve anlaşılır olmamaktadır.

Yavuz Bey’in mezkur eleştirisini anlıyor olmakla birlikte bugünün jargonunun da artık dini hayatımızda bir albenisi ve gerçekliği olduğunu da kabul etmek zorundayız. Bu işi eğer dini kendi heyulalarıyla yorumlayanların eline bırakırsak, o vakit dini anlama ve anlamlandırma konusunda gençlerimizin hayal dünyalarını binbir gece masallarına çevirme görevini üstlenmiş olacağız. Bu da kesinlikle takvanın gerçekliğine aykırıdır. Böylesi bir süreçte susmak, gençlerimizi İhsan Eliaçık gibilerin sofrasına altın tasta sunmak demektir. Bilmem anlatabiliyor muyum vesselam...

Hüseyin Beheşti

huseyin.behesti@yahoo.fr