Bismillah…

Hoşça bak zatına ki zübde-i âlemsin sen

Merdum-u dide-i ekvan olan âdemsin sen

                                     (Şeyh Galib - Kaside)

Gözlerin kapatılıp uykuya dalmayı en fazla arzuladığımız dönemlerden birindeyiz. Hiç bu kadar aciz kalmamıştık sanırım kendi gerçekliğimize karşı. Seçimlerin arifesinde insanın tüm bedenini saran, sarmalayan, yıkan, yok eden, sancılar yaratan, kasıp kavuran, ona insanlığı dışında her şeyi hatırlatan naümitlik hali. İşte yaşadığımız şey gerçekten bu. Tüm yolların çıkmaza vardığını, tüm kapıların yüzümüze kapandığını, Allah’ın bizi unuttuğunu ve bize sırtını döndüğünü düşündüğümüz bir dönemdeyiz. Vesteiinuu bissabri vessalat… Ve namaz ve sabırla yardım dilenin (Rabbinizden)…

Asır koca bir savaş açtı üzerimize. Bizleri alt etmek üzere tüm atlılarını, tüm yayalarını, tüm silahlarını seferber etti. Sonra bizleri kendi varlığımızdan şüphe etmeye sürükleyecek bir yenilginin eşiğine sürükledi. Kendi aksimizden/resmimizden korkar, tiksinir ve kaçar olduk öylece. Bir gölgeye âşık olmuş ve gölgenin peşinde sürüklenmiştik. Asrın önümüze koyduğu her yeniliğe mal bulmuş mağribi misali sarılıp öylece aşağılıyorduk kendimizi. Oysa bir kez olsun sormamıştık kendimize biz neydik ve nereden geldik. Çünkü kolayı vardı… Atalarımız bizim yerimize sormuşlardı değil mi? Bize söylenmesi gerekenleri söylemişlerdi oysa onlar. Oysa onlar bir yerlerde bir şeyler için bedel ödemişlerdi değil mi? Türkler Çanakkale’de, Anadolu’nun ucra bir yerinde, Kürtler Dersim’de ve Halepçe’de, Araplar Filistin’de, Camp David’de ve daha birçok yerde, İranlılar Tebriz’de, Meşhed’te, Loristan’da gereken bedeli ödemişlerdi. Bize düşen bu bedeli ödeyenlerin yasları üzerine güzel bir seremoni düzenlemek, birkaç ağıtla onları yâd etmek ve sloganik birkaç cümleyle onların yolunda olduğumuzu dile getirmekti. Sonrası mı? Onu da gelin şöyle anlatayım…

Şam’ın eski mahallerinden birinde yürüyorum. İki genç dost. Bir müddet aynı dil okulunda okumuştuk burada. Cemal aslen Cezayirli ancak Fransa’da yaşıyor. Hammad ise aslen Pakistanlı ama İngiltere’de yaşamakta. Bir müddet birlikte yürüyoruz. Bab al Tuma isimli bu eski Hıristiyan mahallesinin tarihi dokusu büyülüyor gençleri. Adeta kendilerinden geçiyorlar. Sonra koyu bir sohbet tutturuyoruz tarih ve şehirlerin karakterleri hakkında. Cemal Müslüman olduğu gerçeğiyle yüzleşmiş bir genç. Ancak Müslümanlığın hakikatiyle buluşamamış bir birey vardı karşımda bunu anlamıştım. Derken bana burada gerçekten gezilip görülecek ve zaman geçirilecek birçok yerin olduğunu söyledi. Saymaya başladı ve içerisine Hz. Zeynep ve Hz. Rugayye’nın ziyaretgâhlarını da kattı. Hazin bir gülümseme aldı beni ve onu kırmamak için yumuşak bir üslupla şöyle dedim ona. Cemal kardeş tarihte zulümle kıyamın, ahlakla ahlaksızlığın, aşkla nefretin, insanlıkla hayvanlığın yüzleştiği yerler olan bu yerler senin ya da benim bir iki saatlik turistik açgözlülüğümüzü doyuracak yerler değiller. Burada insanın belleğinin ve aklının alamayacağı bir hüzün yatıyor. Burada senin ya da benim idrak edemeyeceğimiz bir insanlık yatıyor. Burada senin ya da benim yanına bile yaklaşamayacağımız bir aşk yatıyor. O yüzden tarihi kendi nefis sofranın sömürü metaı olarak düşünme lütfen. Bu sözlerimden sonra onların yanında ayrıldım ve yürümeye devam ettim. Derken aklıma gelenler tam da bu anlattıklarımdı işte.

Kendi varlığımızın ve kendi gerçekliğimizin tüm her şeyiyle yaşatıldığı şehitlikler, mezarlıklar, ziyaretgâhlar ve daha aklınıza gelecek her özel, manevi mekân bugün bizlerin üç beş saatlik turistlik zevklerinin, ağlama törenlerinin ve seremoni çılgınlığının ana muhatabı olmaktadırlar. Acaba bizi kendi değerlerimize karşı bu kadar duyarsızlaştıran, onlara bu kadar saldırgan kılan, onları değersiz sloganlar haline getirmeyi bize öğütleyen şey de ne? İnsan gerçekten her şeyi olması gereken yerden alıp da ona zulmetmek zorunda mıdır? Muallim Naci’nin şu mısraları ne kadar da manidar: Ben ne söyledim, sen ne anladın, ne garip hikâyedir bu…

İnsanın kendine ettiği zulümler tarihe sırtını dönmekle sınırlı değildi oysa. Bu yüzden koca kar kütlesine sırtını döndüğü ilk anda o büyük bir çığ olarak çıktı karşısına. İnsan insanlık evini ve ebediyet sofrasını kendi tatlı uykusuna değişti de öylece değersizleşti ve körleşti. Dünyaya Arap şairin şu mısralarıyla seslenir gibiydi insanoğlu: Ehubbuke ve ehubbu ellezi yehubbuke… Seviyorum seni ve seviyorum seni seveni de…

Makyavel’in siyasetnamesi niteliğinde ortaya atıp, büyük teveccüh kazanan kitabı Prens’in yazılmasının üzerinden yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen insan kendi rızası üzere bir toplum yaratma salahiyyetini kazanamamış olacak ki, halen Makyavel’in sözü geçmekte. Her şey can mezbahasında birkaç dirhem değeri olmayan, beyni sadece ötekine ihtiras, nefret ve kin üreten, insanlıktan çok hayvanlıkla ilgilenen, yerin üstünden çok altına tamah eden insanların yerleri tarih değil olsa olsa çöplük olur. Ancak insan öyle mi yaptı. Her zaman bu beyinleri yüceltti. Ebu Leheb’ler, Muaviye’ler, Makyavel’ler tarih sahnesinde insan beyninin ışıkları oldular. İnsanlar onlara tamah ettiler. Böylece bir yol ayrımında buldular kendilerini. Goethe’nin Faust’unda Mefisto ile Faust arasındaki o ilginç diyalog insanın Makyavelleşmeyle, insan kalma arasındaki seçimi yapmak üzere geldiği yol ayrımı en güzel tasvir eden örneklerdendir. Yine aynı eserde Faust’un âşık olduğu Beatrice ise insanın bu dünyada yaptığı her eylemi güzel sebeplere bağlayarak yaptığının en güzel şekillerinden biridir.

Ancak insan tüm çaba ve gayretlerine rağmen Makyavelleşmeyi seçmek zorunda hissetmiştir kendini. Çünkü insan zayıftır. Ümit etmeyi sever ancak direnmeyi bilmez. Doğa karşısında güçsüzdür. Bu yüzden fıtratına uygun yaşarsa doğaya galip gelemeyeceğini öğütler şeytan ona. İnsan da böylece ölülerin yolunu seçer, Makyavelleşir. Söz şairlerden açılmışken, belki ünlü Baudelaire’in şu mısrası bize öğüt verecektir: Voilâ mon Amour! Les morts qui se nous gouvernent!… İşte böyle Sevgilim! Ölülerdir bizi yönetenler!

İnsanın dünyaya duyduğu bu aşk kendinin Halifetullah olduğu gerçeğini unutturdu ona. Ancak bu aşkla öylesine sarhoş olmuştu ki, asla gerçekliği hatırlayacak akli sıhhate ulaşamadı. Kendi varlığını sattıkça acıdan yandı ve bu aşk onu hayvanlık yolunda daha bir olgunlaştırdı. Aşk kapısını çalmak güzeldi ama insan aşk bilmez bir otakta aşk aramaya koyulmuştu… Şu eski farsça şiirdeki öğütleri dinleseydi keşke:

Yad-e man başed ki emruz hetayi nekonim

Ger ki der hiş şikestim sidayi nekonim

Per-i pervane şikesten huner-i insan nist

Ger şikestim ze ğaflet, men û mayi ne konim

Yad-e men başed  eger şah-e goli ra çinedim

Vegt-e perper şodeneş saz û nevayi nekonim

Yademan başed eger hater-e man tenha maned

Teleb-e eşg ze her bî ser û payi nekonim

Hata yapmayalım bundan sonra bir daha,

Olur da sıkılırsa ruhumuz, şikayet etmeyelim.

Meşrebinden değil insanın koparmak kanatlarını kelebeğin,

Olur da yaparsak şuursuzca bu işi, fütursuzca iftihar etmeyelim.

Gülü dalından koparırsak bir gün eğer,

Can verdiği vakit, öylece âleme ilan etmeyelim.

Aşktan kopup da bir gün tenha kalırsak eğer

Aşk bilmez gönülden aşk talep etmeyelim.

Ancak insan dinlemeyi sevmez fıtraten. Acelecidir çünkü… Aceleden yaratılmıştır ne de olsa… Böylece insanoğlunun şarkısı hep aynı şarkı olarak kalır. Yüzlerce toplum ve ümmet gelir geçer yeryüzünden ancak o yine aynı şarkıyı dinler insandan… Gözü bağlı insanın şarkısı… Galiba bu biraz da körlerin filleri anlatmasına benziyor… Vesselam…

Hüseyin Beheştî

Huseyin.behesti@yahoo.fr