Bismillah…

Bugün her doğulunun her fırsatta örnek gösterdiği Avrupa şehirlerinin bir vakitler ne halde olduğunu eminim duymuş ya da okumuşsunuzdur. Avrupalı seyyahların doğu şehirlerinin özellikle de İstanbul’un temizliğini ve tertibini methettikleri asırlarda nasıl bir Avrupa mevcutmuş acaba?

1946 ve 1947 senelerinin Fransızca tarih dergisi “Lisez-moi histoira” ve 1930 lu yılların “lecturures pour tous” dergilerinde Avrupa şehirlerinin hallerini derleyerek beğeninize sunmak istedim.

Berlin

Tanınmış Alman tarihçilerinden Max Kemmerich’in bu konuda topladığı notlara göre Almanya imparatoru III. Frederic 1485 yılında Tübingen şehrini ziyaret etmek istemişti. Daha şehrin kapılarından girerken atıyla beraber beline kadar çamura gömüldü. Şehrin içindeki caddeler daha berbat olduğundan kral ziyaretini başka bir zamana bırakmayı düşünerek geri döndü. O zamanki Alman şehirlerinin sokaklarında domuzlar serbestçe gezerlerdi. Bu durum Berlin’de 1681 yılına kadar sürdükten sonra yasaklanmıştır. Berlin şehrinde temizlik tedbirlerinin alınması da bu tarihte başlar. 1671 yılına gelinceye kadar Berlin’e arabalarıyla gelen köylüler çıkarlarken sokaklardan bir araba çöp yükleyip şehrin dışına götürmekle mükelleftiler.

1940 yılında Nürnberg Belediyesi her gün sokaklarda bir adam dolaştırıp ölmüş domuz, köpek, kedi ve fare leşlerini toplatmaya karar verdiği zaman şehir halkı adeta bayram etmişti.

Paris

Meşhur Paris şehrine gelince, eski devirlerin en pis şehirlerinden biri de şüphesiz Paris idi. 1185 yılında bir gün Fransa kralı II. Philippe sarayın penceresinden sokağı seyrederken hızla geçen bir araba sokağın çamurlu sularını birbirine katmasıyla dehşet bir kokunun oluşmasını sağlar. Kokuya alışık olmasına rağmen kral düşüp bayılır. Ayıldıktan sonra ilk işi sarayın önünden başlayarak bazı işlek caddelere kaldırım döşenmesini emretmek olur. 1666 yılında ilk defa olarak Paris sokaklarında yaptırılan umumi temizlik o kadar mühim bir hadise olur ki, bu unutulmaz günü gelecek nesillere aktarmak için şehir meclisi madalya çıkartır.

1697 yılına kadar Paris ahalisi gece gündüz her türlü pislik ve süprüntüyü pencereden sokaklara pervasızca dökerdi. Paris’te XIV. Louis zamanında hiç kimse sokakta giderken başından aşağı bir şey dökülmeyeceğinden emin olamazdı. 1780 de sokakları kirletmemeyi emreden birçok yasaktan sonra çöpler o zamanki Paris’in Pazar meydanına götürülmeye başlandı. Bir müddet sonra da şehrin bu meydanından geçmek mümkün olmaz hale gelmişti.

Ve insanlar

Şehirlerin temizliği elbette ki insanların temiz olmasına bağlıdır. Andığımız devirlerde Avrupa’da yaşayan insanların en az şehirleri kadar kirli olduklarını söylemeğe lüzum yok.17. yüzyılda Avrupalılar gerçek manada suya sabuna dokunmazlardı. Halktan yüksek devlet görevlilerine kadar hiç kimse suya el sürmezdi. Ömürlerinde bir defa yıkananlar parmakla gösterilirdi. Yetmiş yedi yıl yaşayan XIV. Louis sudan nefret ederdi. Devrin temizlik anlayışını kavramak için o asır kibarları için yazılan bir adabı muaşeret kitabına bakalım; “bir sosyete adamı senede bir iki defa elini yüzünü yıkayabilir. Ömründe iki defa vücudunu yıkamasında mahsur yoktur!”

Her zaman erkeklerden daha temiz olan kadınlar XVII. Asırda erkeklerden farksızdılar. O devrin en meşhur ediplerinden Madam de Maintenon ile Madam de Sévigné’nin teke gibi koktukları isimleri kadar meşhurdur. Kadınlar toplantılara gidecekleri zaman fena kokularını iyi kokularla gidermeye çalışsalar da yıkanmak akıllarına gelmemekteydi.

Aynı asırlarda Doğu şehirlerinin ve özellikle Osmanlı topraklarının durumu için elimizde onlarca batılı yazara ait seyahatname mevcuttur. Nereden nereye…

Bilal Atış

b.atis73@gmail.com

1)Lecturures pour tous, sep. 1937

2)Lisez-moi histoire, 1946, 1947