Bismillah...

ABD’nin İran ile ilişkileri her ne kadar siyasal açıdan büyük bir karşıtlık  üzerine yürüse de, kimi zamanlarda ortak çıkarlarda da buluşabilen bu devletler özellikle Irak’ın istikrarı ya da federal yapısı  konusunda defalarca bir araya gelmişlerdir. Yine de ABD’nin İran karşıtlığı bitmiştir demek doğru olmasa gerek. ABD her açıdan İran’ı kendi bölge siyaseti için büyük bir engel olarak görmektedir. Bunun altında İran’ın Amerikan karşıtı İslam söyleminin yattığına ilaveten İran’ın ekonomik ve siyasal potansiyelinin muazzam derecede diri olması da etkilidir. İran’ın nükleer bir güç haline geleceği ABD’nin de kestirdiği gibi kesindir, ancak ABD’nin İran’la olan problemi nükleer konuda değil, ABD ekseninde olmaması konusundadır. İran, ABD için Kuzey Kore kadar önemsiz bir ülke değildir ki ABD ekseninden uzak bir nükleer güç olmasına izin verilsin.

Körfezdeki konumuyla petrol taşımacılığındaki kilit konumu, öte taraftan doğal gaz ve petrol kaynaklarındaki öncülüğü, Latin Amerika ülkeleri üzerindeki etkisi, onlarla yaptığı ticari anlaşmalar dolayısıyla oradaki enerji kaynakları üzerinde de sahip olduğu diplomatik yaptırım gücü, Çin ile yürüttüğü yakın ilişkilerle, ileriki günlerde Şanghay İşbirliği Örgütü’ne daimi üye olacak olması ihtimali İran’ı ABD için vazgeçilmez bir ülke haline getirmektedir. Irak, Afganistan ve Lübnan konularının çözümü, Suriye’nin bölgedeki tavırları ve Filistin mevzusunun nihai çözümünde de ABD, İransız bir çözümün olmayacağının farkındadır. Bu açıdan da Obama hükümeti ekonomik ve diplomatik baskısından bugüne kadar bir başarı elde edemediği için yakın bir zamanda İran konusunda yeni bir karar almak zorunda kalacaktır. Elbette bu kararda ABD Başkanı Obama’nın Kasım ayındaki ara seçimlerde halkı etkilemek üzere atacağı stratejik adımların da etkisi olacaktır. ABD bu aylar içerisinde İran’a askeri müdahaleyi ya da İran’la diplomatik yakınlaşmayı düşünecektir. Bu adım da hem Ortadoğu’yu hem de dünyayı bir kez daha şekillendirecek önemli bir adımdır şüphesiz.

ABD’nin İran’a olası bir askeri müdahalesi tüm bölgedeki istikrarı yok edecek hatta Amerika’nın kendi içerisindeki huzuru bile bozacak yıkıcı bir adım olacaktır. ABD hükümeti İran rejimini ABD için bir tehdit olarak görmektedir. Brezinski ABD başkanı Bush’a yazdığı İran raporunda İran’a askeri müdahale yerine yumuşak gücü tercih etmesi gerektiğini söylemiştir. Brezinski, İran’ın Dünya Ticaret Örgütüne dâhil edilmesi ve dünya sistemine entegre olması ve böylelikle kendi iç dinamiklerince uluslar arası sisteme uygun bir devlet haline getirilmesi gibi önerilerde bulunmuştur. Aslına bakılırsa, ABD’nin İran’a askeri müdahalesi en çok Irak, Türkiye ve Suriye’yi etkileyecektir. Öte taraftan İran’ın mevcut savaşında İsrail, Amerika hatta Suudi Arabistan’da bile iç karışıklıklar çıkabilir ve İran’ın müdahil olduğu bir savaşta Birleşik Arap Emirlikleri de dâhil Ortadoğu’daki tüm devletler domino taşı gibi radikal değişimler geçirebilirler.

Tüm yukarıda bahsettiğimiz denklemler hesaba katıldığında ABD’nin Ortadoğu stratejisi ileriki günlerde şu yönlerde değişimler gösterebilir ve ABD Ortadoğu’da şu girişimlerde bulunabilir:

1. Af-Pak bölgesindeki istikrar da dâhil bölge düzeyinde bir istikrarın sağlanması için, İran’a zeytin dalı uzatılarak otuz yıldır kesintiye uğrayan ABD – İran ilişkileri yeniden başlatılabilir. Eğer bu olay gerçekleşirse,

• İran Afganistan’ın yeniden inşasında ABD’ye açık destek vermeyi kabul edecek, ABD de İran’ın bölgesel rolüne boyun eğecektir.
• Nükleer problem konusunda tüm sorunlar aşılmasa da bu konu ileriki bir zamana ertelenebilir ve ABD enerji ve uyuşturucu meselesini öncelikli gündem olarak değerlendirebilir.
• ABD, İran ve Türkiye yakınlaşmasını kullanarak İsrail’i ABD çıkarlarına aykırı davranmak konusunda uyarma girişiminde bulunacaktır. 
• Irak’ın yeniden inşasında İran ve Suriye’nin olumlu etkinliği sağlanarak körfezde ABD çıkarları sağlanacaktır.

2. ABD bölge istikrarından vazgeçerek Irak’ın işgalinde de olduğu gibi İsrail’in çıkarlarını  önceleyip İran’a savaş açabilir. Böylesi bir durumda,

• İran, Suriye ve Lübnan’la başlayıp tüm bölgeye yayılacak bir savaş ortaya çıkacaktır.
• Mısır, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Ürdün, Katar, Kuveyt gibi halklarınca rejimlerinin meşruiyetleri tartışılan ülkelerde toplumsal karmaşalar ortaya çıkacak ve rejim değişiklikleri talepleri dillendirilir bir durum arz edecektir.
• İsrail – Filistin savaşı derinleşecek ve hatta bu savaşın sonucunda iki ülkeden biri haritadan silinmiş olacaktır.
• Irak ve Afganistan gibi ülkelerdeki ABD üslerine karşı eylemler tamamen artacak, bu ülkelerde bugüne kadar sağlanan tüm her şey yok olacaktır. Afganistan’da yeniden bir Taliban döneminden bile söz etmek mümkün olacaktır.
• ABD içerisinde bulunan İran istihbarat hareketleri ivme kazanacak ve ABD içerisinde de büyük patlamalar ve olaylar gerçekleşecektir. Bu süreçte Latin Amerika’nın da sürece katılması mümkün görünmektedir.
• AB’nin sürece katkısı ABD safında olsa da NATO birliklerinin asker gönderme kapasitelerinin dar olması hasebiyle, AB’nin sürece maddi olarak katılması beklenecektir. Bu da ABD’yi Afganistan’da olduğu gibi yalnız bırakmak demek olacaktır.
• Böylesi bir savaş Türkiye’de de derin kaygılar uyandıracaktır. NATO üyesi olan Türkiye ABD müttefiki olarak savaşa girmek zorunda olsa da, Türk halkının mevcut eğilimleri savaştaki tarafın ABD olmayacağını göstermektedir. Bu da Türkiye’de bir kafa karışıklığına sebep verecektir. Eğer devlet NATO kartını kullanmak isterse, bu Türkiye’de bile bir toplumsal patlamanın olabileceği gerçeğini bize göstermektedir.

3. ABD özellikle Afganistan sorununu öncelikli gündem haline getirerek, İran’a diplomatik baskı  mekanizmalarıyla daha fazla yaptırım yapmayı sağlayacak Çin’i ikna etmek için zaman kazanmak isteyebilir.
4. ABD öncelikli hedef olarak Af-Pak bölgesinin düşünebilir ve buradaki istikrar için baş sorumlu gördüğü Pakistan üzerine askeri bir müdahaleyi düşünebilir. Ya da Pakistan’da bir kadife devrim planı da yaparak, bugünlerde dile getirildiği gibi Müşerrefi başa getirebilir.  ABD, Çin ile daha fazla problem yaşamamak için özellikle Pakistan kartını daha yumuşak kullanmayı tercih edecektir.
5. Rusya’yla da derin bir çıkar çatışması yaşamamak için ABD Ortadoğu’daki tansiyonu düşürmeyi deneyebilir ve İsrail – Filistin çatışmalarını görüşmeler düzeyine çekerek, en azından göstermelik de olsa bir istikrar ortamı görüntüsü sunabilir. Bu şekilde Rusya’nın Ortadoğu’daki ticari ortaklarının yaşama alanları genişletilmiş olup daha çok çatışma alanları yaratma riskinden de kaçınılmış olacaktır.

Irak’ın işgaliyle başlayan süreçte ABD’nin Ortadoğu stratejisi gelinen noktada bir şeyler kaybetmemiş olsa da, uygulama alanlarında farklı  ivmeler kazanmış ve ileriki dönemlerde de bu devam edecektir. Yakın gelecekte, ABD’nin İsrail ile olan ilişkilerinde bir revizyona gitmesini beklemek, bu ilişkilerde İsrail aleyhine bir tavır almasını beklemek zor görünse de, orta vadede bu iki devletin çıkar çatışmalarının artacağını söylemek de yanlış olmayacaktır. Gelecek günler ABD’nin tek süper güç olarak kabul edilmediği topraklar olarak karşımıza çıkan Ortadoğu’da özellikle İran – ABD, Rusya – ABD ve Çin – ABD ilişkilerinin yeni ivmeler kazanacağı bir dönem olacaktır. ABD kendi çıkarlarını oturtacağı ince çizgiyi yeniden düşünmekle birlikte özellikle 2007 ile birlikte yeni bir bölgesel güç olarak ortaya çıkan Türkiye ve bölgenin diğer güçlerinden İran’ı da hesaplayarak yeni bir strateji üretmeyi deneyecektir. Bu aşamada Türkiye ABD’nin eski bir müttefiki olarak hem İran’ı dengelemek açısından hem de Ortadoğu’daki ABD etki alanlarının yumuşak yüzü olması açısından ABD için bir vazgeçilmez olacaktır. Bu da gelecek günlerde Ortadoğu’nun tarihinde de büyük bir önemi olan Türkiye’nin belirleyici rolünü derinleştirecektir. ABD bu aşamada yukarıda ortaya attığımız savlardan birinin gündeme getirmesi durumunda Türkiye’ye her şekilde ihtiyaç duyacak ve Türkiye’den etkin bir rol bekleyecektir.

Hüseyin Beheştî

huseyin.behesti@yahoo.fr