Bismillah…

Birileriyle konuşunca böyle dile pelesenk edilmişçesine tekrar ederler, İmam Humeyni dedi ki, “Amerika size güldüyse bilin bir problem” var türünden onlarca cümledir ağızlarından çıkanlar. Ama “neden peki” soruma karşı ise insanlar elle tutulur yanıtlar vermek konusunda pek de maharetli değiller. Sebebi ise Amerika’yı da İran’ı da tanımamalarıdır elbet. Biraz acı olacak ama bizim insanımız yanı başındaki İran’ı bilmez, uzaklardayken yanına gelen Amerika’yı da tabii. Ama kimileri İran’ı sevmez, kimileri de Amerika’yı. Bir anlamda bu insanları anlıyorum çünkü insan bilmediğine düşmandır. Ama bir de sevenler vardır. Onları hiç anlamam işte. Birini tanımadan sevmek, bir kızın gölgesine aşık olmak gibidir. Tanımadan sevmek başka bir deyişle putperestlik gibidir. Şimdi bu yüzden de bizim toplumumuzda her zaman vehimlerle yapılan siyaset vardır, akılla yapılan değil. Neyse bu konu çok su götürür. Böyle giderse yazmamız gerekenleri yazamayacağız. O zaman biz bir daha soralım sahi “Amerika velayet-i fakih’i neden sevmez?”

Az çok siyaset bilimiyle ve dünya tarihiyle ilgilenenler kolayca fark ederler ki, Amerikan sistemi ekonomik temelleri kuvvetli, liberal dünya görüşünü haiz, imparatorluk iddiasında olan bir sistemdir. Genelde siyasetin temeli ekonomik kaygılarda yatar. Bunun da basit izahı modernizmde saklıdır. Modernite ile eski tür siyaset evrilme yaşayıp yeni bir hal almıştır. Şöyle ki, klasik dünyada yani modernite öncesi Avrupa’da ve Osmanlı’nın yıkılışına sebebiyet veren milliyetçilik temelli ulus-devletleşme sürecinden evvel de İslam coğrafyasında bir toplum önce varlık problemini halleder daha sonra bu varlık probleminden değer yargıları çıkarır, değer yargıları hukuku belirler, hukuk bir siyaset doğurur ve bu siyasetten de ekonomi çıkardı ortaya. Ekonomi bir etkendi siyaset için ama ana belirleyici değildi. Ana düşünce hukuktu. Örneğin bir Müslüman siyasetçinin amacı hukukun temeli olan adaletti. Ancak modernite ile birlikte gelen endüstri çağında bu çark tam tersine dönmüştür. Ekonomi siyaseti, bundan türeyen siyaset hukuku, bu tür bir hukuk değer yargılarını, değer yargıları ise insanın ontolojik problemini çözmüştür. Evvelden kul olduğunu düşünen insan için var olan ekonomi artık ekonomi için var olan insanı ortaya çıkarmış ve homo-ekonomikus söylemini doğrulamıştır.

Amerikan siyaset sistemi tam da modernitenin var ettiği sacayakları üzerine yükselmiş ve böylece büyüyüp dünyaya kök salmıştır. Ancak İran İslam Cumhuriyetine bir bakmak gerekirse durum çok daha başkadır. İran İslam Cumhuriyeti geç dönem sömürge hareketlerinin haraketlendiği yıllar olan 80’lerde kurulurken dünya siyaset sisteminin öngörmediği ve şu ana kadar tanınmayan bir sistemle ortaya çıktı: Velayet-i Fakih. Batı devletlerinden bazıları bu devrimin olmasına engel olmak bile istemediler, Amerika bu devrimin çok ciddi olduğunu düşünmedi. Çünkü diğer İslam ülkelerindeki şeriat pratiği göz önüne alındığında İran da kolay yutulacak bir lokmaydı. Velayet-i Fakih onlara göre sadece Suud kralının ad değiştirmiş haliydi. Stalin’in ölmesiyle baştan çıkarılan Sovyet gibi, Fidel Castro’nun ölümüyle ele geçirilmesi planlanan Küba gibi, Humeynî’nin ölmesiyle de İran ele geçirilecekti pekala. Ne de olsa Humeynî’ye olan sevgi olayların sıcaklığından ve şaha duyulan kinden ileri geliyordu; bu ortam son bulduğunda her şey normalleşecekti. Ancak malum daha on yıl dolmadan bunun böyle olmayacağı ilk Amerikalılarca anlaşılmış olacak ki Irak savaşı baş gösterdi. Bu Amerikan düşüncesinin Velayet-i Fakih’i ilk defa keşfiydi. Bundan önce batı için kral diktasının ayrı bir şekli, bir isim değişikliği olarak görülen bu sistem biraz sonra modernite çarkını geriye çevirebilecek bir dinamizm örneği olarak göründü gözlere. Bu Velayet-i Fakih’in ciddi olarak liberalizme ilk meydan okuyuşuydu. Bu meydan okuyuş İmam Humeynî’nin ölümünden bugüne kadar belli safhalarla devam etti. Dr. Hassan Abbasî de bu söz konusu safhaları İran’daki bir toplantıda açıklarken, İran’ın söz konusu evriminin daha kendi dinamizmini yansıtmadığını ifade etmişti.

Yukarıdaki modern siyaset teorisine döndüğümüzde ekonominin siyaseti belirlediği dünyada, ekonomiyi ikincil konular arasında gösterip adaleti ve hakkı yani hukukî düzeni birinci olarak addeden Velayet-i Fakih sistemi ekonomik olarak ambargolar yemesine rağmen bir adalet davası olan Filistin davasından vazgeçmemiştir. Bu da tam olarak Amerikan siyasetinin korktuğu şeydir. Amerikan sistemine ufacık dikkat edenler bu devletin bir tarihinin olmadığını görürler. Bu yüzden de Amerikalılık güven sorunu ve ekonomik rahatlığa bağlıdır. İnsanların kimliği bu şekilde belirlenir bu ülkede. Fırsatlar ülkesi ve güvenlik ülkesi terimleri bu açıdan üretilmiştir. Ancak Velayet-i Fakih sistemi Amerikan sisteminin kimlik inşasında kullanamayacağı bir kartı elinde tutuyor bugün, o da tarihsel adalet ülküsüdür. Bu ülkü adaletin aranışında bir coğrafyanın değil tüm dünya insanlarının ortak bir ülküden beslendiğini ortaya koymaktadır. Yani demem o ki, 200 yıllık süreçten sonra Amerika şunu fark ediyor ki, bir siyasi sistem yani Velayet-i Fakih sistemi ondan daha evrensel bir yön sergiliyor.

Bugüne kadar geçen süreçte birçok toplumsal problemi olsa da geliştirilmeye müsait şekliyle Velayet-i Fakih sistemi içerisinde büyük bir dinamizm içermektedir. Bu halklara kendi kaderlerini belirleme şansı verirken aynı zamanda da dünyayı daha yaşanılabilir bir yer kılmak için de ümit vericidir. Velayet-i Fakih sisteminin Amerikan sisteminden en büyük farkı, Amerikan sistemine inanan Amerikan-dışı bir toplum sorunlarını çözmek için Amerika’dan yardım ve izin bekler ancak Velayet-i Fakih tüm dünyaya herkes kendinden sorumludur ve herkes kendi için yapacaklarında başkasından izin almak zorunda değildir düşüncesini aşılayarak, Afrika’daki bir gence Latin Amerika’daki bir sorunu çözebileceği ve dünyayı daha yaşanılabilir bir yer haline getirebileceği ümidini veriyor. Amerika Velayet-i Fakih’i sevmez, tıpkı sömürgeci İngiltere ve Almanya’nın Amerika’yı sevmedikleri gibi. Sömürge imparatorluklarının yıkılmasını “her millet kendi kaderini belirlemekte özgürdür” diyen Wilsonla sağlayan Amerika, bugün “her millet adaleti hak eder” sözüyle kendi sistemini yıkmaya hazırlanan, liberalizmi kökünden sallayacak bir siyasi ahlakı dünyaya aşılayan Velayet-i Fakih’i tabii sevmez.

Hüseyin BEHEŞTÎ

www.huseyinbehesti.com