Bismillah… 

11 Eylül saldırılarının akabinde dünya kamuoyu Amerika’nın kışkırtmalarıyla gözünü Afganistan’a ve bu çerçevede de özellikle El-Kaide örgütüne dikti. Manipüle edilen medya El-Kaide’yi bir terör örgütü olarak 11 Eylül’ün sorumlusu karar kıldı. Bu yargı bakıldığı zaman Bush yönetiminin “Medeniyetler Çatışması” teziyle şekillenen siyaseti için anlaşılabilir bir yargıydı. Yine de böylesi bir yargının Amerika gibi bir devlet tarafından ciddiye alınmış olması da garipsenecek kadar zor bir ihtimaldi. Yine de medya yalan olduğunu bile bile 2001’den sonraki yıllarda bu El-Kaide terörü düşüncesini ve onların 11 Eylül’ün faili olduğu iddiasını kendi yalan söyleyip sonra da inanan nevroz sahibi insanlar gibi gerçek olarak addetmeye başladı. Öyle ki örgütün böylesi bir şeyi tek başına gerçekleştirmesinin imkânsız olması şöyle dursun, böylesi bir harekete bir ülkenin bile tek başına girişemeyeceği açıktır. Bu saldırılar birkaç ülkenin bile bir anda altından kalkamayacağı türden ağır bir girişimdi. Yine söz konusu süreç sonunda oluşan “İslam-korkusu” bir anda İslam toplumunun Amerika tarafından zaptını getirdi. Taraflı tarafsız herkesin kabul ettiği gibi Afganistan ve Irak’ta Amerika haksız girişimlerde bulundu ve mesnetsiz iddialarla İslam topraklarına saldırdı.

İslam topraklarına hücum bir güç gösterisiydi kesinlikle. Amerika 11 Eylülde tabir yerindeyse çizilen karizmasını Afganistan ve Irak çıkarmalarıyla düzeltmeye ve dünyaya “ben hala güçlüyüm” mesajı vermeye çalıştı. Tüm bunların arkasında Amerika’nın emperyal tutkuları ve takıntıları yatmaktaydı. 2007 yılında Bali’de düzenlenen “Dünya İklim Değişikliği” konferansında Bush’un sözleri Amerika’nın dünyaya karşı içten içe takındığı üslubu açıkça görmek açıktan manidardı: “ABD önderlik edecektir, en önde yürümeye devam edeceğiz, ama önderlik diğerlerinin de hizaya geçip izlemelerini gerektirir”.

Amerika’nın 11 Eylül akabinde dünyanın kolluk kuvveti olarak öne atılması ve kendine yapılan saldırlar akabinde iç savaş yıllarından 100 yıl sonra ilk defa savaşı kendi içinde hissetmesi onu dünyayı hor görme eğilimine itmiştir. Bunda şüphesiz “Medeniyetler Çatışması” teziyle şekillenen dünya algısının çok büyük bir önemi vardır. Öte taraftan Bush’un söz konusu üslubu muhatapları fazlasıyla incitmiş ve dünya arenasında Amerika’ya karşı nefreti artırmış, sonunda da Wall Street’in(ABD borsası) çöküşünü hazırlamıştır.  Ancak tüm bu süreçte İslam topraklarındaki milletler “terörist” damgası yemişler ve Afganistan, Pakistan ve Irak büyük bir çöküş yaşamıştır. Irak bir enkaza ve Afpak(Afganistan Pakistan bölgesinin konjonktürel adı) bölgesindeki merkezi hükümetlerse bir merkez valiliğine dönmüş, Pakistan ve Afganistan’daki BM algısı da tüm bölgeye yayılırcasına yıkılmıştır. Bu süreçte İran ve Hindistan devlet başkanlarının BM ve ABD üzerine söylemleri bölgedeki iki farklı eğilimi anlamak açısından önemli yol göstericiler olacaklardır.

11 Eylül’ün akabinde Ortadoğu’ya çıkarma yapan ABD sorumlu olarak tuttuğu El-Kaide için BM’i de seferber etti. Bu süreçte ABD-Kanada-İngiltere olmak üzere belli sayıda diğer üye ülke askerleri de bölgeyi El-Kaide’den temizlemek için(aslına bakarsanız temizlemek değil El-Kaide’yi oraya hapsetmek için çünkü El-Kaide’nin yok olması değil sadece o bölgeyi meşgul etmesidir Amerikan çıkarları için geçerli olan) son birkaç yıldır çalışmaktadırlar.

27 Kasım tarihli Taraf gazetesinden öğrendiğimize göre Obama otuz bin asker daha takviye olarak Afganistan’a göndermeye karar vermiş. Hatırlasınız bu uzun zamandır Amerikan kamuoyunu meşgul eden meselelerden biriydi. Bu kararı vermekte bayağı zorlandı Obama ve bu yüzden de korkaklık ve kararsızlıkla suçlandı. Sonunda asker göndermeye karar verdi. Ancak bize göre benimsemiş olduğu ılımlı siyasete ve Hilary Clinton’ın deyimiyle “kültürel cezb” politikasına zarar vermiş oldu bu adımla. Yine de bu harekâtın sonuçlarını ileriki günlerde daha rahat göreceğiz. Şimdi gelelim asıl sorulması gereken soruya.

Olivier Roy Türkiye okuyucusu tarafından tanınan bir adam. Siyasal İslam’la ilgili çalışmaları olan bir Fransız. Türkçede de hemen hemen tüm kitaplarını bulmak mümkün. NPQ dergisinin 2009 yılı 1. Cildinde yayınlanan bir yazısında “El-Kaide” örgütünü “küresel gündeme sahip terör örgütü” olarak tanımlamış. Şimdi benim de tam olarak sormak istediğim soru şu: Acaba terör örgütlerinin eylemleri evrensel ve bölgesel olarak nasıl sınırlandırılabilir?

Soruya yanıt veren dostlarım, şöyle diyorlar: “Eğer eylemleri kuruldukları coğrafyayla sınırlıysa o zaman bölgesel olurlar, başka coğrafyalara taşarlarsa küresel”. Bense yanıt olarak şöyle sordum: “Peki, o zaman terör eylemsel bir şey midir etkisel bir şey mi?” Eğer terör eylemsel bir olgu ise yani eline silahı almak ve birilerini öldürmek terör olarak adlandırılıyorsa, sadece eyleme bakılıyorsa o zaman bölgesel eylem ve küresel eylem denebilir ancak terör eğer etkisel bir tanıma sahipse yani ne yapıldığından çok nasıl yapıldığına ve sonunda ne olduğuna bakılıyorsa o zaman bölgesel terör diye bir şey söz konusu olamaz. Her terör eylemi direkt nesilleri etkilediğinden ve toplumsal ilişkileri şekillendirdiğinden ancak küresel olarak tanımlanabilir. Ve biz de biliyoruz ki terör eylemi bir hareketin amacına bakılarak tanımlanır. Bu aşamada da amacı sadece bir aileyi öldürmek dahi olsa evrenseldir. Amerikan ikiz kulelerine yapılan saldırı ne kadar evrensel bir terör eylemiyse, Bilge köyü katliamı da o kadar evrenseldir. Biri diğerinden ayrı düşünülemez. Bu terör zihninin tanımıdır. Bir terör örgütü bölgesel de çalışsa, emperyal amaçlar da gütse evrenseldir. Çünkü etkilediği coğrafya diğer coğrafyalarla bağlantılıdır. Onlardan ayrı düşünülemez. Bu yüzden Ira neydiyse Pkk da o’dur. O zaman Roy’un söz konusu tanımlamaya gitmesinde ne etkili olmuştur? İşte burada karşısındakine karşı takındığı tavır etkili olmaktadır bir sosyalbilimci için.

Roy Taliban’ı tanımlarken “bölgesel” El-Kaide’yi tanımlarken “küresel” diyor. Neden? Çünkü Taliban Ortadoğu’da eylemler yapmaktadır ve terör zihniyeti Ortadoğu’ya aittir. Bu yüzden de kendi coğrafyasından çıkmamıştır. Böylece bölgeseldir. Ama Ortadoğu’daki terörü Amerika’ya yaydığı düşünülen El-Kaide ise küreseldir. İşte burada terör zihniyetinin kökeni konusunda takınılan tavır vardır. Mezkûr zevat terörü Ortadoğu ve özelde de Müslüman zihniyetinin bir ürünü olarak düşünmektedir. Bu yüzden de siyasal İslam’ın ancak terörize edilebilecek bir gerçeklik olarak düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır.

2001’den bugüne sürekli Müslüman zihniyete saldıran Amerikan emperyal zihniyeti Afpak bölgesinde içinden çıkılmaz bir durum yaratmışladır. Ve artık başarısız olduklarını fark ettiklerinden İslam toplumlarını zihni olarak tüketmeye çalışmaktadırlar. Ancak ne yazık ki, entelektüel birikimi hiç denilecek noktada olan Afpak bölgesi Amerikan’ın bölgeden çekilmesini hayal bile edemiyor. Amerika çekilirse Pakistan hükümeti çökecek ve bölge İran-Hindistan güç savaşının daha fazla hissedildiği bir yer haline gelecek. Ancak Avrupalı sosyalbilimcilerin de itiraf ettiği gibi, bugün Afpak bölgesindeki çözüm Amerikan’ın İran’la geliştireceği diyaloga bağlı. Bakalım Obama bu adımı nasıl atacak ve İran yönetiminin tepkisi nasıl olacak?

Hüseyin BEHEŞTÎ

www.huseyinbehesti.com