Bismillah...

Bugünlerde her açıdan dillendirilen açılım süreci televizyonda ve gazetelerde birçok düşünür tarafından enine boyuna değerlendirilmeye çalışılıyor. Yine de muhalefetin takındığı anlamsız tavırın akabinde sanırım açılım süreci hükumetin girmesini istediği mecradan daha başka yerlerde aranıyor. Oysa hükumet daha başka bir pencereden bakıyor olaylara. Bu aşamada yapılan değerlendirmeler her zaman işin pratik boyutuyla ilintili kaldığı için açılım sürecinin felsefi altyapısından bahsedenleri bulmak azdır.

Öncelikle açılımın dikkatlice analiz edilmesi sürecinde üç inceleme çerçevesi olacaktır. Birincisi, felsefi-tarihsel alanın incelenmesi. İkincisi konunun ulusaşırı alandaki yansımaları ve üçüncü olarak da Türkiye siyasi havzasındaki etkileri. Bu havza yalnız İran-Irak-Türkiye ve bir anlamda da Suriye üçgen/dörtgeninde gelişmez, aynı zamanda Afganistan, Pakistan, Rusya, Azerbaycan, Ermenistan ve dahi Çin de bu havzanın içerisinde değerlendirilebilir. Çeşitli yerlerde değerlendirmeler yapanlar genelde olayın tarihsel kısmını reel-politik çerçevesinde değerlendirmektedirler. Aslına bakarsanız bu reel-politik söylemler kıta Avrupa’sının Berlin duvarının 1989’da yıkılışından önce kullanılan söylemlerdir. Bana sorarsanız yapılan yorumlar genelde biraz arkaik ölçütler taşımaktadırlar.

Bu yapılan değerlendirmeler genelde dünya arenasında 2001 yılındaki 11 Eylül saldırılarından sonra oluşturulan yeni siyasal süreci anlayamamaktan ileri gelmektedir. Yani daha açık ifadesiyle bu aşamada yapılan yorumlar var olan düzenin korunmasına yönelik bir savunma mekanizması oluşturma yönünde öne sürülmektedirler. Bununla demek istediğimiz şudur: Muhalefet ve yorumcu zevatın bir kısmı Türkiye’de söz konusu olan bu açılım sürecinin 2001 yılında dünyada gelişen yeni siyasi ölçütlerin olumsuz etkilerini azaltmak ve var olan düzene koşut daha olumlu ve bulunulan coğrafyaya uygun bilinçli bir siyasi dil oluşturmak için atılmış bir adım olduğunu görmektedir. Yani 11 Eylül akabinde daha da dillendirilen “küresel”leşme süreci gibi, Türkiye’de yeni bir siyasi dil oluşacak ve yeni bir düzen kurulacaktır. Söz konusu kitleler böylesi bir sürece hazır olmadıklarından, ellerindeki politik manevra gücü böylesi bir düzene uygun olmadığından var olan düzeni korumak için söz konusu açılım sürecini farklı mecralara çekiyorlar. 11 Eylülün bu söz konusu yönünü ve muhalefetin isterik tavrını anlamak için şöyle bir geçmişe bakmak gerek. Ne olmuştu 11 Eylülden önce ve sonra?

1989’da Berlin duvarı yıkıldığında Avrupa yeni bir düzenin kurulduğu iddiası içerisindeydi. Rusya yeniden kendini toparlamak için ve Almanya da söz konusu düzeni şekillendirmek için bazı yönlerden dinçleşmeye çalıştı. Ancak Amerika bu süreçte öyle yeni bir dünya düzeni gibi bir şeyden bahsetmiyordu. Çünkü bir nevi “ne de olsa ben gücü elinde tutanım” diyerek gelişen şeylere müdahil olmuyordu. Fakat Afganistan’da Rusya’nın yenilmesi ve Amerika’nın Rusya’ya göz dağı vermesi gibi olaylar, daha öyle sağlam bir düzenin olmadığını ispatlıyordu. Aslına bakarsanız Amerika’nın yerleşim yeri olarak da kıta Avrupa’sından da Asya’dan da uzak olması onun işgal edilemez bir yer olarak bulunmasını sağlıyordu. Bu da Amerika için bir bakıma avantaj olarak görünüyordu. 2001 yılına kadar Amerika güvenlikler ülkesiydi. Bunu şu şekilde bir planla gerçekleştirmişti. 1904 yılında Amiral Mahan, Birinci Roosvelt’e Amerika için beş temel ilke tanımladı.

1.    Panama kanalını açacaksınız.

2.    Karayipleri kontrol edeceksiniz.

3.    Hawai adasını işgal edeceksiniz.

4.    Savaşı sürekli Amerika’dan uzak tutacaksınız.

5.    Savaşı Avrupa ve Asya’da tutmak için donanmalarla ve askeri güçle okyanusları kontrol altına alacaksınız.

2001 yılında Amerika ilk defa savaşı kendi içinde hissetti. Bu hissedişle 1989’dan beri süregelen boşluk dünya düzeninde dolmaya ve post-liberal süreç hızlanmaya başladı. Amerika’nın kürelselleşme düşüncesi aslında Amerikan düşüncesinin dışında kalan her şeyi dışarı atmaya yönelik bir süreç olarak ortaya çıktı. Bu Amerikan siyasetinin Huntington gibi statik düşünen adamların tezlerinden ne kadar etkilendiğinin açık bir imiydi. Amerika savaşı kendi içinde hissederken içindeki unsurları birleştirerek bu hissi öldürebilir “Pax Americana” rüyasını sürdürebilirdi. Ancak düşman Müslümanlar sözü ile kendi eliyle kendini çıkmaza düşürmüş oluyordu. Amerika’da birçok şehirde Müslüman merkezler vardır. Amerika bir Müslüman yığınına ev sahipliği etmektedir. Böylesi bir süreçte Amerika’nın Müslümanları düşman ilan etmesi gidilecek yolu da tıkıyordu. Bakın Afganistan’da tam başarı yok, Irak’ta yok. Pakistan’da yok. Kendi içerisindeki Müslümanlar huzursuz. Aynı şeyi diğer doğulu unsurlara da uyguluyor Amerikan siyaseti. Bu şekilde de Pax Americana rüyasını yerle yeksan ediyor.

Gelelim açılım sürecinin 2001 Amerikan değişiminden farklarına. On yıllardır savaşı kendi içerisinde yaşayan Türkiye devleti Amerika’nın yanlışından dönerek yeni-Ortadoğu düşüncesinde başta Kürtler olmak üzere düşman ilan edilen diğer etnik(mesela Ermeniler ve Rumlar) ve dini(mesela Aleviler, Şiiler ve Hıristiyanlar) guruplara haklarını iade etme yoluna gitti. Bu ötekileştirme tezi olan Medeniyetler Çatışması-Tarihin/İdeolojilerin Sonu düşüncesini kabul eden Amerikan-vari siyasete alternatif olarak üretilmiş yeni bir siyasi söylemdir. Bu şekilde Pax Americana yerine Medinet’ul Fazıla metodu ortaya çıkmaktadır.

Türkiye çok partili siyasete girdiğinden beri sağ ve sol cenahlara ait basmakalıp ve bir o kadar da sıkıcı söylemleri on yıllardır dinlemektedir. Nesiller değişmiş, ortadoğuya gidip İran-Suriye-Mısır gibi ülkelerde yetişip gelen ve Hollanda-Almanya-Fransa gibi ülkelerde yetişen nesiller yeni entelektüel ve siyasi bir algı üretmişse de bugün muhalefet partileri halen 80’lerin siyasi dünyasından bizlere seslenmektedir. Nasıl ki bugün birilerinin din elden gidiyor söylemleri Müslümanlar için bir galeyan sebebi değilse, bu zevatın Atatürk’e ihanet, vatan elden gidiyor söylemleri de bir o kadar mesnetsiz kalacaktır.

1989’da Berlin duvarı yıkılmıştır ve demokratik dünya için faşizm terörü en azından devlet söylemlerinden silinmiştir. Siyasilerin faşizmi dillendirme ve faşist bir program oluşturma usulleri değişmiştir ancak nedense merkezin solundaki bir parti ile, merkezin sağındaki bir parti bugünün Türkiye’sinde illa ki 80’lere dönmeyi dileyip faşizan öğeler içeren sözler etmektedirler. Bunu anlamak çok kolaydır. Onlara göre kötü olan şey kesinlikle açılım ya da var olan problemlerin çözülmesi değildir. Onlar için önemli olan şey Türkiye’deki siyasal konjontürün değişimi ve siyasal dilin evrilmesidir. Eğer böylesi bir açılım hedefine ulaşırsa Türkiye Pax Americana’ya rakip bir söylem oluşturabilecek ortamı sağlayacak ve dünya aktüel siyasetinin de etken bir öznesi olacaktır. Böylesi bir değişim için yeterli düşünsel kaynağı ve hareket planı olmayan, sürekli halkın yumuşak yerinden beslenen siyasi zevat bu yüzden bugün açılıma muhalefet etmektedir.

Sonuç olarak;

Son birkaç aydır bizleri meşgul eden açılım süreci nihayet başladı. Ve muhalefettekiler ne acıdır ki, eleştirilerek güzelleşecek bu sürece hiç katkıda bulunmadan çemberin dışında kalmaktadırlar. Kendi iktidarları zamanında girişmeye cesaret edemedikleri böylesi bir hareketin başarıya uğramasından korkuyorlar. Çünkü değişecek siyasi konjontür onlar bu değişim sürecine destek verseler de vermeseler de onları dışarıda  bırakacak ve aktüel siyasi ortama uygun ortaklar arayacaktır. Tabii böylesi bir değişime politika üretmek açısından Adalet ve Kalkınma Partisi ne kadar hazırlıklıdır ya da ne kadar yetkindir onu da bundan sonrası gösterecek.    

Hüseyin BEHEŞTÎ

www.huseyinbehesti.com