Bismillah…

İslam İnkılâbının Temel Çerçevesi(9)

Kimin İnkılâbı?

İslam İnkılâbı denildiğinde akla ilk gelen isim şüphesiz İmam Humeynî’dir. Bu iki isim birbirleriyle öylesine özdeşleşmiştir ki beynimizde İmam Humeynî’nin şahsı İnkılâbın kendisi halini almıştır. Bir yere kadar doğru bir bakış açısı olsa da İmam Humeynî’nin dünya görüşüne ve doğal olarak da İslamî dünya görüşüne aykırıdır.

İmam Humeynî’nin şahsının İnkılâbın kendisi olarak addedilmesi bir yere kadar doğrudur. Bu doğru çerçeve ise şöyledir: İslam’ın ıslah projesi bireyden topluma doğru bir çizgisi olan bir dünya görüşüne haizdir. Ve İslam her inkılâbı önce insanın kendisinde yapmasından yana olur. Böylece toplumsal inkılâbın savunucusu olmadan evvel insanın kendisi aynı inkılâbın muhatabı olarak savunduğu inkılâbın etkilerini iyi gözlemleme imkânı bulur. Daha sonra da toplumsal inkılâp için diğer insanlarla işbirliğine koyulur. İşte İmam Humeynî(r.a) de böylesi bir bireysel ceht ile işe koyulmuştur. Onun toplumsal savları tabii ki geçerliliğini genel hatlarıyla kendi üzerinde deneyerek sağlamlaştırdığı savlardır. Daha sonra da bu savları diğer inkılâp yanlılarıyla uygulamaya koymak için savaşmaya başlamıştır İmam. Bu anlamda da bir inkılâba öncülük ederken inkılâbı yaşayan ilk kişi olma görevini de üstlenmiştir. Böylece kaçınılmaz olarak inkılâp ile özdeşleştirilme gibi bir şeyi de kabul etmiştir. Yine de bu görüşün bir diğer tarafı ise İslam-dışıdır. Yani “İmam Humeynî’nin İslam İnkılâbı” söylemi İslam’ın görüşüne göre ve İmam’ın(r.a) kendi görüşüne göre Kuranî bir söylem değildir.

İmam Humeynî’nin kendi konuşmalarını inceleyen birisi görecektir ki İmam hiçbir zaman bu inkılâp benimdir dememiştir. O sürekli Allah’a şükredip, halka teşekkür etmiştir. “Bizim devrimimiz, İslam İnkılâbı” gibi sözler onun kullandıklarıdır. O benim değil halkın devrimi diyerek ilahî söyleme de işaret etmiştir(10). Ancak özellikle bir önceki bölümde işaret ettiğimiz kitle tarafından dillendirilen “İmam’ın İslam İnkılâbı” deyimi ilahî söyleme aykırıdır. Burada insanlar biz böylesi bir şeyi dillendirmiyoruz sadece inkılâbın lideri olarak İmam’ı anıyoruz deseler de bu sözlerle yapılan işler taban tabana birbirine zıttır. Ki tam da bu sözlerin dillendirileceğini düşünerek İmam’ın kendisi kesin olarak bunun bir İlahî lütuf olduğunu belirtmiş ve İmam-ı Zaman’a(a.f) bu konuda teşekkürler etmiştir. Buna rağmen yine de inkılâbın sahibi olarak nitelendirilmekten kurtulamamıştır. Daha da ötesi “İmam’ın İslam İnkılâbı” sözüyle birlikte “İmam’ın İslam İnkılâbı” artık gerçek manada “İslam İnkılâbının” yerini de alıyor ve tüm hatalardan uzak kılınıyordu. Böylece İmam’dan sonraki herhangi bir İslam İnkılâbı hareketi – İran’da – kaçınılmaz olarak İslam-dışı kılınıyordu. Tüm bunlarla birlikte aslında İmam’ın önünü açmak için uğraştığı İslam İnkılâbı öldürülüyor ve “Humeynî’nin İslam İnkılâbı” adında yeni bir inkılâp türüyle her şey rayından çıkarılıyordu.

İmam Humeynî İnkılâbı İslam’a Borçluydu!

İmam Humeynî(r.a) İslam adına bir inkılâp yaptığında sürekli bir devrimden dem vurmamış ve ıslahat yolunu işaret etmiştir. İslam’ın kendi dinamiklerini harekete geçirmek adına birçok âlimle görüşmeler yapmış ve önderlik ettiği inkılâbın karşılaşacağı sorunlara göğüs gerebilmesi için özverili bir ekiple çalışmış ve kendini İslam’a adamış birçok insanla birlikte büyük bir proje ortaya koymuştur. Ancak İmam Humeynî’nin bu inkılâp için yaptığı fedakârlıkları inkâr etmek gibi bir şey olmasa da bu inkılâbın İmam Humeynî’ye mal edilmesi de tamamen yanlış bir görüştür. Bu tıpkı Kurtuluş Savaşının tüm hareketini Mustafa Kemal Atatürk’e indirgeyen ve canıyla malıyla katkıda bulunan tüm kitleleri yok sayan Kemalist hareketin benimsediği gibi bir dünya görüşünü kabullenmektir. Aksine İmam Humeynî’nin de kendisi bu inkılâbın her şeyini İslam’a borçlu olduğunu ve şahsının sadece bir görevi üstlendiğini defalarca vurgulamıştır.

İmam Humeynî hareketinin yorumu bugün belli başlı çevreler tarafından sanki Hz. Resul’ün(s.a.a) hareketi gibi hatasız bir hareketmiş gibi yapılmakta ve birisi söz konusu inkılâbın bazı noktalarını eleştirdiğinde bu kitleler eleştirenleri direkt olarak inkılâp düşmanı ilan etmektedirler(11). Bu da İslam İnkılâbının aklî yönünü öldürmekte ve onu bir kısırdöngüye hapsetmektedir. Bu şekliyle İmam Humeynî portresi Atatürk portresine eş olmuştur. Ve böylesi bir yorumlama dizgesi İmam Humeynî’nin kesinlikle karşı durduğu bir yöntemdi. Ne yazık ki o istemese de böyle sonuçlar ortaya çıktı. Bu ise İslam İnkılâbını toplumsal bazda kötü etkiledi. Bugün İnkılâbın yorumlanmasında halk tabakaları arasında gerçekten büyük boşluklar göze çarpmakta.

İmam Humeynî’nin İnkılâbının Temel Çerçevesi

İmam’ın inkılâbının temelinde İslam’ın pasifleştirilmiş duruşunun yıkılıp yerine aktif, günün şartlarına ayak uydurmuş, gerçekten temellerine sapasağlam bağlı bir İslamî duruşun ortaya çıkarılması yatmaktaydı. O “İmamet” ve “Velayet” düşüncelerini ve Allah’ın yeryüzünün halifesi olarak tanımladığı insanın üstünlüğü düşüncesini felsefesine işlemiş ve bunları toplumsal inkılâpta alelade kullanmıştır.

İmam her platformda özellikle On dört Masum’a(a.s) ait dünya görüşünü, onlardan gelen siyasi düsturu açıkça belirtmiş ve onlarsız bir İslam’ın imkânsızlığını vurgulamıştır. Onun “velayet-i fakih” düşüncesi de tam da bu bağlamda ortaya çıkmıştır. İmamet düşüncesinin sağlamlığını koruması ve bir devletin yalnızca en yetkin olan ile yönetilmesi düşüncesi İmam’ın On dört Masum’dan(a.s) aldığı ve yeni ıslah hareketine adapte ettiği olgulardır. Bunun yanında İmam Humeynî, İmam Ali’nin hilafet sürecini ve diğer İmamların(a.s) hareket planlarını derinlemesine ele alıp bu duruşların günümüz şartlarındaki aksülamelini kestirmeye çalışmıştır. Devleti kutsal bir ortam olarak addetme eylemi aslında yine böylesi bir yorumlamanın getirisidir. Temiz bir toplum hayali tüm bu siyasi duruşun temellerinin gerçek anlamda bireysel temizlenmeye dayandırıldığının da açık bir imidir. Yine böylesi bir düşünce bile İmam Humeynî’nin İmamların siyasi duruşlarını nasıl okuduğunun açık bir imi.

Molla Sadra felsefesinin açık bir temsilcisi olan İmam Humeynî, bu görüşlerini siyasî ve toplumsal arenaya da uygulama çabası içerisindedir. Öyle ki, cevherî hareketin kaçınılmazlığı ve sürekli bir değişim düşüncesi İmam’ın önderlik ettiği inkılâbın biricik kaynaklarıdır. Çünkü pasif duruş bu sürekli değişim düşüncesinden bihaber yaşamın getirisiydi fakat İmam İnkılâbı önerirken işte, bu İslam yorumu sayesinde önermiştir.

İslam İnkılâbına Neler Kattık?

Peki, tüm bu tahlillerden sonra şöyle bir soru sorarsak: Bizler İslam İnkılâbına Neler Kattık? Acaba yanıt ne olacaktır? Yanıtın ne olduğu elbette önemli ancak bana öyle geliyor ki bu bizim kendimize sormaktan beri durduğumuz bir soru.

Bundan senelerce önce aziz Şehit Mutahharî şöyle demişti: “İslam İnkılâbı bize ne kattı değil, biz İslam İnkılâbına ne kattık diye sormalıyız”. İşte bugün, seneler sonra ben bu soruyu sormanın zamanının geldiğine inanıyorum çünkü İmam Humeynî’nin sürekli bir değişimin insan için kaçınılmaz olduğunu düşünerek yaptığı inkılâbın peşine bizler yukarıda tahlillerini yaptığımız kitlelere bölündük ve yine söz ettiğimiz süreçleri yaşadık. Bu yüzden söz konusu soruyu sormamızın gerektiğine inanıyorum.

İslam İnkılâbına kattıklarımız mı yoksa ondan alıp götürdüklerimiz mi? İmam Humeynî ile inkılâbı üstlenen kitle büyük fedakârlıklar yapmış ve büyük gelişmelerin önünü açmıştı. Onların açtıkları yollardan İmam Hamaneî ve diğerleri devam ettiler ancak biz halk kitleleri ya da aydınlar İnkılâba ne kattık? Çok şey katmadığımız kesin. İnkılâbın rüzgârının estiği yıllarda dünyanın her yerinde İnkılâp sevdalıları büyük bir şevk ile İslam’a yönelmişlerdi ancak yıllar geçtikçe gördük ki üretim değil de İnkılâbın tüketimi söz konusu. İnkılâp için insanlarımız bir şey üretmiyor, İslam’ın sürekli değişim karşısında aktif kalması için çaba sarf etmiyor aksine inkılâbı tüketiyor ve inkılâptan nemalanıyor.

İlim havzasına her sene birçok kişi dünyanın belli yerlerinden ilim öğrenmeye geliyor ve bu insanlar belli seneler sonunda İslam âlimi(imam/molla) unvanıyla kendi şehirlerine dönüp âlimlik yapmadalar. Ancak nedense inkılâbı üstlenen ilk kitle gibi bu işi sırtlayacak bir yeni kitle doğmamaktadır. İlim havzası eskisinden daha büyük imkânlara sahip olmasına rağmen, orada eğitim alıp geri dönen insanlar nedense ilmi ve İslamî hayatı salık vereci bir rol üstlenememekte, gittiği yerlerde rehberlik görevini yüklenecek dirayeti gösterememektedir. İlim havzası üzerine düşen her türlü görevi yapsa da, bizlerde bir maneviyat boşluğu ve inkılâp sürecinin son bulduğuna dair kalıplaşmış bir inanç bulunmaktadır.

Tüm bunlarla birlikte geçen bunca sene içinde İran devlet olarak iyi gelişmeler gösterse de bizler, İnkılâp sevdalıları İnkılâba katkıda bulunmak ve onu sürekli ileriye taşıma yolunda gerçekten büyük bir başarısızlık gösterdik. İmam Humeynî söz konusu inkılâba ekibiyle öncülük ettiğinde bu hareketi yalnız bir devlet ya da bir ekip için değil bir örnek olarak tüm Müslüman kitle için öncülük etmişti. Fakat bizler bu mantığı anlayamadık ve bizler günümüzün koşullarını sıhhatli olarak tahlil edemediğimiz için üzerimizde olan zilleti bile göremeyip söz konusu inkılâba bir katkıda bulunmak için uğraşmadık.

Günümüz dünyasında İslam ümmetinin her alandaki ezilmişliği İnkılâbın yapılmasının ardından unutulması hasebiyledir. Bizler o inkılâba neler kattık diye sorduğumuzda gerçekten hanelerimiz boş görünüyor. Ve bizlerin çıkmazı inkılâbı hatırlayıncaya kadar da açılmayacaktır.

Notlar:

9 Bu bölümde İslam İnkılâbından kastımız genel olarak İran İslam İnkılâbı olacaktır. İslam’ın İnkılâp projesine de Allah’ın izniyle bir başka makalemizde değiniriz.

10 Onları siz öldürmediniz, fakat Allah öldürdü ve attığın zaman sen atmadın, fakat Allah attı ve böylece de kendi katından, inananlara güzel bir nimet vermek, onları denemek istedi. Şüphe yok ki Allah her şeyi duyar, bilir.(Enfal 17)

11 Örneğin, İslam İnkılâbıyla ortaya çıkan “uzmanlar meclisi” üzerine yapılan olumsuz bir yorum söz konusu olduğu bir küçük mecliste bile inkılâp yanlısı kişilerin eleştiren kişiye sert çıkışmaları ve hemen konuyu kapatmaları da bunun bir örneğidir. Ya da İmam Humeynî’nin torununun ya da Ayetullah Taleganî’nin kızının değişimci cephede yer almaları sonucunda bu iki insanın derhal inkılâp düşmanı ilan edilmesi vd…