Aslında bir yanlış anlamanın kurbanı olsa gerek bu deyim. Kimi yerlerde devrimcilerin bileti haline gelmiş, İslam’ı kısır devrim hayalleri içerisinde yorumlayan kitlenin bayrağı olmuş, kimi yerlerde dar görüşçülerin kısır ahlakçılığına kurban gitmiş. Derken bizleri her şekliyle kendinden soğutmuş bu deyim. Aslına bakarsanız bu deyimden soğumakla Kuran’dan soğumuşuz.

İyiliği emredip kötülükten sakındırmak kendi başına insan değil midir sizce de? Yani insan hangi amelinde iyiyi istemeyip kötüden uzaklaştırmadığını düşünerek hareket eder ki? İnsan tüm amellerinde gaye olarak iyiyi amaçlamaz mı? Öyleyse seçmek hakkı hep insan için iyiden yanayken, iyiyi belirtip kötülükten sakındırmak da nedir? Herkes iyiyi amaçlar ve varlığın akış yönü hep güzelken, iyiliği emredip kötülükten men de nereden çıkıyor? Diğer taraftan açıkçası şu yeni dönem sofularının ve devrim hayalperestlerinin sözlerinin de bir ehemmiyeti yok pekâlâ. Gerçi bu iki kitle de kendi aralarında oyun oynayan çocuklara benziyor. İyiliği emredip kötülükten sakındırmak deyince onlar kendi nefislerini sütten çıkmış ak kaşık timsali yıkanmış sanıp öylece diğerlerine saldırıyorlar. Bir de kendi muhasebelerinde bu kitlelere Allah hep borçludur galiba(tabii genel konuşurken bu kitle içerisindeki herkesi kastetmiyorum, herkes kendini biliyor şüphesiz)!

Gelelim bu mevzuu çok uzatmadan, hakikaten böylesi bir şey mümkün müdür değil midir konusuna. Aslına bakarsanız amaç olarak da amel olarak da mümkündür. Ancak pek de anlaşıldığı manada değil. Diğer taraftan, iç dünya ile dış dünyanın eş orantıda olması gerekirken, acaba daha bu orantıyı sağlayamamış şahısların bu gibi bir girişimde bulunması mümkün müdür? Pekâlâ mümkündür. Ancak kitlesel bir hareketin liderliği ancak nefsi olarak bu seviyeye gelmiş birine aittir. Yani iyiliği emredip kötülükten sakındırmak, insanın kendisiyken, diğer taraftan arazlardan arınıp da zati olanı tamamen yaşayamayan bir insanın da toplumsal alanda bu bilgiyi şiar edinmesi mümkün değildir. İyiliği emretmek ve kötülükten men etmek için vardır insan ama iddiası bile insanı binlerce meşakkatin altına sokan bu işin altından kimler kalkar diye sorsak nasıl bir yanıt alırız acaba?

Bazı yüzlerin kara ve bazı yüzlerin ise aydınlık olacağı günde şüphesiz kara olanlar bu vazifelerini yerine getirmeyenler olacaktır. Bu vazifelerini kendi nefisleri üzerinde tebliğ etmeyenlerin yüzleri kara olacaktır. Toplumu galeyana getirirken şiarları iyiliği emredip kötülükten men etmek olan binlerce kitle sonradan en azılı zorba olmuştur. Nefsine zulmeden birinin topluma da zulmedeceği açıktır. Bu yüzden de iyiliği emredip kötülükten sakındırmanın basamakları ve düzeyleri vardır. Herkes için iyiliği emir ve kötülüğü nehiy aynı şey değildir. Allah kimseye kaldıramayacağı yükü vermeyeceğine göre bunun böyle olması gerektiği aşikârdır.

İnsan-ı kâmil ile gerçekleşmemiş insan arasında birçok merhale ve basamak varken, nasıl olur da insan-ı kâmile emir olunan şekliyle emir’el maruf diğerlerinin de şiarı olabilir. Ali a.s’ın şiarı nasıl olur da bizim gibilerin de şiarı olabilir?

İmam Huseyn a.s’ın Kerbela’daki şiarı olan iyiliği emir ve kötülükten men, bugün bazılarının dilinde dolaşıyor. Bu gülünç ve esef verici bir iddiadır. Görünüşte herkese kafa tutan bu kitlelerin, mazluma yardım, zalime karşı duruşta hepsi kendi nefislerini birer Huseyn kılmışlardır. Oysa Huseyn’e a.s farz olan şekliyle iyiliği emir kesinlikle Zeyd bin Ali’ye(r.a) bile farz değildi. Çünkü bu söylemin de kendi içerisinde dereceleri ve şartlar altındaki açılımları vardır. Nefsi merhaleleri tırmanmadan, bir anda kendini en üstte, insan-ı kâmilin en üst derecesi olan, insanları zulme karşı ayaklandırma derecesine ulaşma iddiası ilerisi için hiç de hayırlı değildir. Bu bahsi burada kapamadan evvel, bahis konusu olan “iyiliği emir ve kötülüğü nehiy”in derecelerini belirlemek isteriz. Şöyle şekillenebilir pekâlâ:

1-      Nefsi iyiliğe davet ve kötülükten men

2-      Sebat içerisinde her azayı iyiliğe davet edip, kötülükten men

3-      Temsil ile çevrene iyiliği emredip, kötülükten men(sabır ve namaz ile…)

4-      Tebliğ ile evine iyiliği emredip, kötülükten men(eşin, çocukların, aynı evi paylaştıkların)

5-      Tebliğ ile akrabalarına iyiliği emir ve kötülükten men

6-      Tebliğ ile komşularına ve dostlarına iyiliği emir ve kötülükten men

7-      Tebliğ ile tüm insanlara iyiliği emir ve kötülükten men

8-      Velayet makamı/rehberiyyet konumu(insanları zulme karşı uyarı)

Bu söz konusu ettiğimiz basamakların da kendi içerisinde nefsi merhalelerle alakası vardır. Örneğin mutmain olmamış bir nefis sahibi asla rehberiyyet makamına ulaşamaz. Bunun yanında “mutlak velayet” konusu konumuzun dışındadır. İmamlık makamı herhangi bir nefis tezkiyesiyle alakalı değildir şüphesiz. Ancak yukarıda beyan ettiklerimiz türünden velayet en üst merhaledir ki, bu aşamada artık insan, Allah’ta eriyen melekler misali yalnız ilahi bir kasıtla konuşur ve kalbi vahyin nüzul yeri olur. Böylece de “iyiliği emir ve kötülükten nehiy” bu şahısta bir liderlik vasfı olarak baş gösterir. İmam Humeyni r.a da bu türden bir nefsin sahibi olarak “rehberiyyet” düsturunu ortaya koymuştur zaten.

İyiliği emrin ve kötülü nehyin, bir ilham konusu olduğu kesindir. Özellikle Huseynî kıyamın emr-i bin maruf… boyutundaki konumu bunu bize ispatlamıştır. İmamlardaki a.s “iyiliği emir ve kötülükten men” hepsi farklı şekillerde aynı şeyin tecellileridir, bunu fark etmek de zor değildir.

Diğer taraftan Al-i İmran Suresi 104. Ayette söz konusu edilen en güzel ümmet tasvirinde de görüldüğü üzere “iyiliği emir ve kötülüğü nehiy” tek başlıkta toplanmıştır. Bu ayetin de teviline dikkat edersek asla bir toplulukta herkesin aynı düzeyde olamayacağı açıktır. Öyleyse, yukarıda bahsedilen türünden bir ümmet, başında “mutlak velayet sahibi” ve sonra da yukarıda bahsedilen sekiz merhalenin muhatabı insanlar bir arada olacaktır. Peygamber’in s.a.a ilk sahabeleri işte bu türden bir topluluktular. Farklı seviyelerde iyiliği emredip, kötülükten nehiy ediyorlardı. Bunun yanında “mutlak veli”nin bulunduğu yerde “rehberiyyet” makamında bir insan olabilir mi, bu mümkündür. Örneğin, Hz. İbrahim a.s’ın yanında Hz. Lut’un a.s olması gibi. Ancak “İmam’ın a.f gaybetinde” velayet-i fakih/rehber Onun a.f mutlak velayet görevinin vekilliğini üstlenecek ve yine ümmetin muvahhit duruşunu sağlayacaktır.

Tüm bu gelinen merhale de bizlere iyiliği emredip kötülüğü nehyin, yeni dönem sofularının ya da devrimcilerin dillendirdiğinden öte bir anlamı olduğunu gösteriyor. Bu şekilde bir yorumla bizler de göreceğiz ki toplumsal aşamada tansiyonun ve insanların birbirilerine dair oluşturdukları su-i zan zincirleri çürüyüp kırılacak ve ilk dönem sahabelerinin (r.a) sağladığı o kardeşlik ortamı yeniden sağlanacaktır Allah’ın izniyle, vesselam…

Hüseyin BEHEŞTÎ

huseyn_tr@yahoo.fr  

www.huseyinbehesti.com