Hamd önde de sonda da Allah’adır…

Bugünün sıkıcı ve bir o kadar da bulandırılmış bilgi alışverişi ortamında, zamanın değişimi problemiyle kendini gösteren, bir anlamda da İslamî Fundamentalizm de diyebileceğimiz akım artık İslam’ın ve özellikle de vakarlı ve takvalı bir duruş sergilemek isteyen kitlelerin başına bela olacak hale gelmiştir. Bugünün bilgi aktarımın vardığı kirlilik oranı öyle bir raddeye varmıştır ki, insanın düşünsel dünyasındaki gedikler artmış ve artık insan psikolojik boyutta sarsıntılara uğramıştır.

Batı toplumlarında nevrotik hastalıkların artışı problemi, bu dönemde bizlerin de çevrelerimizde gözlemlediğimiz problemlerden biridir maalesef. Yanlış bilgilendirilme(desinformé) sonucu insanların hayal dünyalarında açılan gedikler, insanlığı maneviyatsızlığa ve diğer taraftan da dini verinin yorumlanmasında da çoğu zaman ladiniliğe(profond) ve bir de dini bir Fundamentalizm götürmüştür. Bunun en bariz örneklerinden biri de bugün İslamî yöntemin Fundamentalizm kayması ve gerçekçi(realist) yöntemin ölmeye yüz tutmasıdır.

Tanımlarda boğulmaktan yana olmadığım için sözlüklerde bir gezinti yapmayacağım ancak fundamentalizmin dini alandaki karşılığını kısaca tanımlamam gerekirse, şöyle demek yeterli olacaktır sanırım: “dini düşüncede ve kaynaklarda ilk formlara dönmeyi” amaçlayan eğilimdir. Yani bir anlamda dini düşüncenin yalnız kutsal metinle sınırlandırılıp; hadis, sünnet gibi kutsal metne nazaran ikinci dereceden kaynak olan verileri yorumlayarak kullanmamayı, batini herhangi bir yorumu kabul etmemeyi öngören, kutsal metnin her türlü zahiri yorumundan faydalanma isteğinde olan eğilimdir. Bu anlamda da İslam’daki “Selefi”, “Ahbari” ve Hıristiyanlıktaki “Protestanlık” zihniyeti buna örnek olarak gösterilebilecek bariz numunelerdir.

Günümüz dünyasının bilgi edinme konusunda insana karşı mütecavizliği doğal olarak bir savunma stratejisi üretme düşüncesini dinin getirileriyle hayatlarını sürdüren, daha açık ifadesiyle herhangi bir dinin mümini olan kitleler arasında ortaya çıkmasını sağlamıştır. Diğer taraftan da Şia’da bir dönem baş gösterip sonra yok olan “Ahbariyye” fırkası ve Sünnilikte ise halen var olan “Selefi” fırkası bu tür bir savunma projesinin ürünü olarak doğmuşlardır. Değişen dünyanın saldırılarına bir tür tepki olarak doğan bu kitleler dini metnin ve hadislerin yorumlanmasında batini ve akli yorumları reddedip, şekildeki, zahirdeki yorumları tek bağlanılacak yorumlama biçimi/içtihat şekli olarak kabul etmişlerdir.

Bilindiği üzere Protestanlık fırkası da Hıristiyanlıkta zamanın değişimine koşut olarak var olan dini zihniyete tepki olarak doğmuştur ve dini düşüncenin fundamentalist şeklini ortaya koymuştur. Onlar da İslam’daki kitlelerin yorumlama biçimine benzer bir metot/içtihat şekli belirlemişlerdir. Bu dini fundamentalizmin ortak noktasıdır.

Diğer taraftan, dini fundamentalizmin İslam için nasıl bir tehdit olduğu ve gerçekçi düşüncenin ise neden gerekli olduğu sorusu hepimizin sorduğu sorulardandır. Öncelikle bu sorunun yanıtını vermeden, İslamî hakikatin neden gerçekçi olduğuna değinelim, böylece de yukarıda merak ettiğimiz noktaların karanlıkları da çözülecektir sanırım.

İslamî hakikat, varlığını gerçekçilik ile sürdürmüştür yüzyıllardır. Allah hakikatin yansımasını sürekli akli gerçeklik olarak anlatmıştır. Düşünme ve düşünmenin yanında da anlama temelli bir sistem getirmiştir İslam dini. Ve bu sistem ile de, idealist romantikliğe karşı savaş açmıştır. Bunlardan ilki putperestliğin yıkılışıdır. Allah, putların iptalini bile akli delillerle anlatır ve :’’Eğer iki tane ilah olsaydı, elbette kavga ederlerdi.’’ mealinde ayetlerle putperestlerin atalarının dinine sarılmakla yarattıkları idealist romantizme karşı durmuştur. Diğer bir iptal, kavmiyetçilik, ailecilik ve asabiyettir ki, bunlar da bir romantizmin ürünüdür. Oysa Allah bu idealizmin yok olup gideceğini ve asıl olanın gerçeklik yani yaratılışta eşit olup, takvada üstünlük oluş olduğunu açıkça beyan etmiştir. Şimdi gerçekçiliğin İslamî hakikatteki yeri kısa da olsa açıklandığına göre, fundamentalizmin gerçekçiliğe nasıl karşıt olduğunu birlikte düşünelim.

Allah, Kuran’ın birçok yerinde belli ayetlerin belli yerlerde açıklandığını söylüyor. Yani bazı ayetler bazılarının tefsiri ya da destekleyicisi, yorumlayıcısı konumundadır. Bu açıdan baktığımızda bir ileriki nokta Kuran’ın tecellisi olan ve Kuran ile aynı nurdan olan Hz. Resul’ün s.a.a sünnetinin ilahi sünneti tefsiri söz konusudur. Oysa Hz. Resul’ün s.a.a sünneti de kendi başına bir şey ifade etmez ve aklın yorumuna ihtiyaç duyar. Bu açıdan da baktığımızda akla da en az sünnet kadar ihtiyaç duyduğumuz ortaya çıkar. Öte taraftan fundamentalist İslam’ın öngördüğü zahiri yorumun da bir yerde tıkandığına şöyle örnek getirebiliriz. Hz. Resul s.a.a kanın alınıp-satılmasını yasak etmişti çünkü o gün kan nakillerde kullanılacak boyutta değildi ve insan canı kurtaracak durumda değildi. Bu yüzden de necis olan kanın ticareti yasaktı, fakat zaman ilerledi ve bugün bu sünnet uygulanmamaktadır, çünkü kan bugün insanların hayatını kurtarmada işe yaramaktadır, böylece de alım satımı İslam uleması tarafından serbest bırakılmıştır. Oysa fundamentalist İslam bunu asla kabul etmez çünkü onlar mutlak manada öze dönüşü hedeflerler. Yani zaman ve mekânın bir önemi yoktur. Hz. Resul s.a.a nasıl yaptıysa öyle. Öyle ki, Hz. Resul ve ashabı camide yattı diye, bedevi Araplar çölde göçebe olduklarından çadırlarda kaldılar diye bunları bile sünnet sayma noktasına gelmişlerdir.

Ahbariyye kitlesi hakkında anlatılan ilginç bir hikâye vardır. Ahbariyye kitlesi Şia’daki selefi zihniyetidir. Ancak zaman içerisinde takipçisi kalmamış ve 12 İmam Şialığı içerisinde yok olmuştur. Fakat tarihte belli taraftarları vardır. Bunlar ellerine geçirdikleri bir hadisle amel etmektedirler. Ravi şöyle diyor: Ahbari bir gurup ölen birinin kefenine şöyle yazdılar: “İsmail Allah yolunda öldü”. Ancak ölen adamın ismi İsmail değildi. Bu yazının sebebini sorduklarında kitle, İmam Cafer a.s oğlu İsmail r.a öldüğünde kefenine böyle yazmıştır, demişlerdir. Bu kitle oradaki ismin bile sabitliğine inanacak kadar akıldan ve gerçeklikten uzaklaşmışlardır. Ve tarihin şahitlik ettiği üzere bu kitle zahir üzerinde öylesine düşünmeye kendilerini kaptırmışlardır ki, aşk ve sadakat düsturunu bile batına ait olgular olarak reddedip, namazlarda huzu ve huşu gibi olguları, irfan ehlinin gözettiği bazı hakikatleri reddetmişlerdir.

Bugün geldiğimiz konumda, Hac vecibesini yapan kardeşlerimizin, Hz. Resul’ün s.a.a mübarek mezarını ziyarette, Baki Mezarlığında çeşitli mezarları özel olarak ziyarette, Kâbe makamlarına ellerini sürmelerinde Selefi Suudiler tarafından :“Bunlar haramdır.” diyerek eziyet görmeleri, İslam’daki fundamentalizmin boyutlarını bizlere göstermektedir. Aşkın ve sadakatin haram sayılması ve buna akılcılık libasının giydirilmesinin gerçeklikten ne kadar uzak olduğu ve öze dönüş sloganlarının aslında cevizin kabuğunu kemirmeye talim edip, içini ise haram saymak anlamına geldiğini bugün daha iyi anlıyoruz. Ahbariyye Şia içerisinde son bulsa da, İslami Fundamentalizm dünyada en ateşli şekliyle devam etmektedir. Kimi zaman Selefilik ve Ahbariyye ismiyle, kimi zaman ise en masum isimlerle… Ancak hepimizin hemfikir olduğu bir şey var ki, adı ne olursa olsun İslamî gerçekçiliğe sırt dönen ve onun varlığını yok etmek isteyen idealizmin yarattığı fundamentalizmin varlığı İslamî takvayı yaşamak isteyen ve zamanın gerçekliklerini İslam ile yorumlamak isteyen herkes için büyük bir tehlikedir. Açıkça görülmüştür ki, İslamî fundamentalizmin varlığı İslamî gerçekçiliğin ölümüdür vesselam…

Hüseyin BEHEŞTÎ

huseyn_tr@yahoo.fr