Bir müddet önce başladığımız ve aşka dair istidlaller geliştirmeye çalıştığımız notların şerhine kaldığımız yerden devam ediyoruz Yaradan’ın izniyle. Ancak bundan evvelki yazılarda geçen ve bu elinizdeki yazıda da bulunacak bazı felsefi ve bana özel kavramları yazının sonunda bir sözlükçe ile sunmayı yeğledim. Böylece ümit ederim ki daha verimli olacaktır Allah’ın izniyle. Dilerseniz başlayalım.

(4)Aşk âşık ile maşuk arasında bir bağlantı ya da rabıta değildir. Aksine aşk âşık ya da maşuktan herhangi birine veya her birine zattan gelen bir hareketin habercisidir.

Aşkın tanımını yapmak ya da ona bir sınır belirlemekten ziyade demek istediğim o’dur ki; aşk bir taşıyıcı ya da aşığı maşuka götüren bir araç değildir. Aşkın şekillerinin olması onun bir rabıta olmasını gerektirmez, bilakis aşk zata ait özelliktir. Burada zatın kendisidir demek ya da aşk zata aittir demek arasında belli başlı farklılıklar vardır. Aşk zattır dersek bu aşkın en üst derecesini ifade eder. Bu basamakta âşık ile maşuk arasında hiçbir fark yoktur ve bu aşamada aşk zatın ta kendisidir. Ancak aşk zatın bir parçası olarak da varlığını sürdürebilir buna da çeşitli şekillerdeki aşkların durumlarına örnek verilebilir. Örneğin yerde ve gökte ne varsa Allah’ı tespih eder ayetindeki “tespih etme” boyutu neyi ifade eder? Aşkın zatta bütünleştiği durum budur. Bu bir varlıktan geçiş ve maşukta yok oluş halidir. Bu açıdan aşk bir şekilde bir mesafe azaltıcı değildir. Örneğin İmam’ın görevi kemal talibi olana kemal yolunu göstermektir. İmam aşkın kendisi midir? Hayır! Ancak imam bir rabıta ve bir bağlantı vasıtasıdır. Diğer taraftan imam’a da aşık olunabilir. Bu açıdan her rabıta da kendi içerisinde bir aşk saklar. Yani aşka rabıta dersek onun soyut ve metafizik doğasını bir somutluğa hapsederiz. Oysa insanın soyut manada bir rabıtasıdır yoktur. Örneğin rüzgâr ya da korku gibi soyut var oluşlar bir rabıta olamazlar. Bunun yanında kemalen aşağı olan üst olanı kemale götürmeye yeltenemez. Bu sünnetullaha aykırıdır. Örneğin bir bulutun insanı kemale götürmesi düşünülemez ama bulut yağmur getirmesi açısından ve yağmur ile de doğayı ölümüyle yeşertmesi açısından “vesile” boyutunda ağaçlar vd… için bir rabıta görevi görebilmektedir. İşte tüm bu açıklamalar da bize gösteriyor ki aşkın âşık ile maşuk arasında bir rabıta olması düşünülemez aksine aşk tam anlamıyla aşığa da maşuka da hükmeden bir güçtür. Zata aittir. Artma ve azalma gösteren fıtri bir varlıktır.

Burada zattan gelen hareket deyimiyle anlatmak istediğimiz pekâlâ cevherdeki harekettir. Cevherin hareketi kendisine bağlı tüm öğeleri, kendi muvahhitliğiyle harekete geçirir. Bu aşamada âşık ve maşukun ikisi de ya da birisi böylece aşkın cevherden gelen bir hareketle kendi bedeninin her noktasında yeni bir hareket oluşturduğunu hisseder. Kimi zaman kalbi hızlı çarpar, kimi zaman korku duyar. Tüm bu huzuli veriler, kendini kalbi bir bilginin varlığını ispatlarcasına gösterir. Âşık veya maşuktan herhangi biri derken, burada maşuk eğer Allah ise, o durumda Allah’ın cevheri bir hareketin muhatabı olması onun zatının gereği imkânsız olduğundan, cevheri hareketin tedrici ve zamana hapis canlılar için mümkün olduğunu bildiğimizden bu aşamada zattan gelen hareket yalnız âşıkta gerçekleşir. Diğer taraftan tek taraflı aşk, ya da çeşitli durumlarda da âşık ya da maşuktan birisi bu zatî hareketin muhatabı olur.

(5)Kâinatın her cüzünün ve en küçük parçasının bile kendi zatında kemale muhtaçlığı kâinatın da zatî bir aşka sahip olduğunun göstergesidir.

Bu kemale muhtaçlık deyimini nereden çıkarıyoruz acaba? Acaba aklî olarak bunun ispatı nedir? Yani kâinatın her bir cüzü ve en küçük parça bir ne açıdan kemale muhtaçtırlar? Tüm bu sorular şüphesiz aşkı kâinatın her yerine ait bir var oluş olarak göstermeye dair tezimi desteklemesi açısından önemlidir.

İhlâs suresi II. Ayette Allah’ın “samed” isminden bahis açılır. Ve bir var oluş hakikati olarak insanlara Allah Sameddir denir. Samed yani hiçbir şeye muhtaç olmayıp her şeyin zatına muhtaç olduğu… Şimdi bizler açıkça biliyoruz ki Allah mutlak kemaldir. Yani eksiksiz ve kâmil-i mutlaktır:

“Noksan sıfatlardan münezzehtir kulunu geceleyin Mescid-i Haram’dan çevresini kutladığımız Mescid-i Aksâ'ya götüren, ayetlerimizden bir kısmını ona da gösterelim diye, şüphe yok ki o, her şeyi duyar, görür”.(İsra 1).

Öyleyse Allah’ın kendini İhlâs suresinde samed olarak tanıtması da bize bu noksansızlığın yanında “her şeyin” de noksan olarak kâmil-i mutlak’a muhtaç olduğunu salık vermektedir. Şimdi bu aşamada bir şeyi derince belirtmek gerekir ki, “samed” isminde “her şey” denir “herkes” değil, yani burada kâinattaki karanlık bir gecede siyah örtü üzerindeki siyah bir taşın bile Allah’a muhtaçlığı ifade edilir. Her yaratılmışın noksanlıktan mutlaklığa karşı bir özlemin bir muhtaçlığın sahibi olduğunun delilidir. Bunun yanında ne kadar konumuza tam ait bir konu olmasa da kayda değer ve destekleyici bir veri olarak şeytanın Hz. Adem a.s’ın yaratılışındaki sözlerinden önemli bir noktayı aktarmak istiyorum:

“(İblis dedi ki:) Gerçek demişti, yüceliğine and olsun ki onların hepsini azdıracağım, ancak içlerinden, ihlâsa eren kulların müstesna (Sad 82-83)”.

Burada önemli nokta odur ki, “Samed” Allah’ın ihlâsa erdirdikleridir yalnız şeytanın azdıramadıkları. İhlâsa erenler yani Salihler. Bu aşamada ihlâsın elbette insan-ı kâmili işaret ettiği açıkça görülmektedir. İnsan-ı kâmil ise âşık demektir tüm evvelki açıklamalarımızın da ispat ettiği gibi. Hakka âşık kulların ancak saptırılamayacağı ifade edilmektedir.

Konumuza geri döndüğümüzde şöyle bir soru sormak gerekiyor, tüm kâinat hangi açıdan kemale muhtaçtır? Açıkçası belli olmasa da her şey kâinatta hareket halindedir. Bu bir tekerleğin dönüşünden farklı bir harekettir. Bu bir taş ile insan arasında da farklıdır. Ancak her şeyin akıcı olduğunu iddia eden Molla Sadra’nın görüşü 20.yy.da Einstein tarafından desteklenmiş ve ispatlanmıştır. Ancak bizim bu hareketin fiziksel yapısının, neden ve sonuç boyutundaki durumundan ziyade demek istediğimiz odur ki, bu hareket zamanın doğuşunu sağlayan bir gerçekliktir. Yani aslında kâinatın bu akışı hep daha iyiye doğrudur, bu da kemale doğrudur. Ve her şey geldiği kaynağa döneceği kıyamet gününde de mutlak kavuşma gerçekleşecektir. Burada bu bahsi daha fazla ele almaya şüphesiz vaktimiz yoktur. Ancak kısaca söylemek gerekirse, zattaki her hareket asla menfi olamaz. Bir varlık kendini mahvedecek/harap edecek bir harekete girişemez, bu “istekli ya da isteksiz gelin” ayetinde ortaya atılıp “istekli geliyoruz” yanıtıyla desteklenen süreçtir. Bu açıklamalar ışığında da varlıklar üzerindeki sünnetullaha bağlı söylemek gerekir ki, varlıklar her türlü illet ve malul ilişkisinde ilahi elin gölgesi ışığında var olurlar. Bu da ileriki notların şerhinde Allah’ın izniyle genişçe değineceğimiz gibi “İmam” aracılığıyla olacaktır.

Sözlükçe

İstidlal: Çıkarım

Keşf: İrfana ait bilgi

Zatî: İnsanın fıtratına yani yaratılışına ait, özsel, tözsel

Arazî: Öze dair olmayıp daha sonradan insanın elde ettiği özellikler

İllet: Sebep

Malul: Sonuç

Cevherî: Öze ait

Likâ(ullah): Allah’la buluşma.

Sünnetullah: İlahi kanunlar

Rabıta: Aracı, vesile vs…

Huzulî: Aklen elde edilemeyip ancak varlığı kesin olarak bilinen şeylerin bilgisi.       

Allah’ın izniyle notların şerhine devam edeceğiz vesselam…

Hüseyin BEHEŞTÎ

huseyn_tr@yahoo.fr