Tarih boyunca hüküm sürmüş emperyalist devletler gibi ABD de, siyasi, stratejik ve askeri sebeplerle denizaşırı üslere gereksinim duyuyor
ABD'nin rol modeli olan Roma ve İngiliz imparatorlukları örneklerinde görüleceği üzere askeri üs elde etmenin 3 şekli bulunuyor. İlk yöntem işgal etmek, ikincisi kiralamak ve üçüncüsü de ittifak veya stratejik ortaklık gerçekleştirmek suretiyle hayat buluyor. Türk topraklarında ABD ve NATO üslerinin açılması ise, ittifak veya stratejik ortaklık çerçevesine girmekte.
ABD'nin emperyalist amaçlarını gerçekleştirmek için Roma'nın hareket tarzını örnek aldığı görülüyor. Roma'nın siyasi egemenliğini tesis etmek için öncelik verdiği askeri üsler edinme prensibini bugün ABD tatbik ediyor. Dünya geneline yayılmış bulunan ve kesin rakamları konusunda bir belirsizliğin hakim olduğu ABD'nin denizaşırı üslerinin sayısının 1000'e yaklaştığı hatta aştığı bile söyleniyor. 2007 Savunma Bakanlığı "Üs Durum Raporuna" göre, ABD'nin 39 ülkede en az bir askeri üssü, 140 ülkede de askeri istasyonları var. Antarktika dışında beş kıtaya yayılan ABD askeri üslerinin toplam sayısının 823 olduğu belirtiliyor. Bu rakam, 2008'de hazırlanan Kongre raporlarına göre 850'ye ulaşıyor.
1966'da 34,5 milyon metrekare arazi tahsis edildi
Türkiye, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yanı başındaki Sovyet tehlikesine karşı korunmak ve gelişmesini ABD eksenli bir zemine oturtabilmek adına ABD ile müttefik oldu. ABD ile yapılan Ortak Savunma anlaşmaları çerçevesinde Türk topraklarında Amerikan üs ve tesislerinin kurulmasına izin verildi. NATO antlaşmasının üçüncü maddesine istinaden Türk ve ABD Hükümetleri arasında imzalanan 23 Haziran 1954 tarihli Askeri Kolaylıklar Antlaşması ile Türkiye'de ABD üslerinin kurulması fiilen gerçekleşti.
Askeri Kolaylıklar Anlaşması'na göre Amerikalılar için üs ve tesislerin yerleri Türk Hükümeti tarafından sağlanacak, gerektiğinde bunlar genişletilebilecek ve bunlar için bedel ödenmeyecekti. Bu üs ve tesisler için Amerika'ya tahsis edilen arazinin miktarı 1966 yılı itibariyle 34.5 milyon m_ olarak hesaplanmıştır.
Türkiye, topraklarında bulunan ve yoğun şekilde tartışılan ABD üslerinin varlığını bir dönem reddetmiştir. 1966'da dönemin Başbakanı Demirel, "Türkiye'de üs yoktur. Ortak savunma amacıyla kurulmuş tesisler vardır." şeklinde konuşuyordu. 1954 tarihli Askeri Kolaylıklar Anlaşmasına tabi olan üsler, 1969'da imzalanan Savunma İşbirliği Anlaşması kapsamına alındı. Bu anlaşma çerçevesinde, açıklığa kavuşturulamamış "Ortak Savunma tedbirleri" ve "Ortak Savunma tesisleri" gibi ifadeler, Türkiye'nin ABD üslerini denetim altına alma ve kendi iradesi dışında üslerin çalışmasını engelleme çabalarını da havada bıraktı.
ABD ile Türkiye arasında 1976'da imzalanan "ABD-Türkiye Savunma ve İşbirliği Anlaşması", İncirlik, Kargaburun ve haber alma tesislerinin, 1980'de imzalanan "Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması" ise 12 askeri üssün NATO adına ABD tarafından kullanılmasının yolunu açtı.
1966'da tahsis edilen arazi 34,5 milyon metrekareydi
Türkiye ile ABD arasında 1954'te imzalanan Askeri Kolaylıklar Anlaşması, üs ve tesislerin yerlerini Türk Hükümetinin sağlaması şartını getiriyor ve gerek duyulduğunda bunların bedelsiz olarak genişletilmesine imkan sağlıyordu. Ayrıca, Amerikalı personelin Türkiye'de sahip olduğu yetkiler ve ayrıcalıklar anlamında kapitülasyonlardan farksızdı. Yargı ayrıcalıklarından özel posta servisine ve gümrüksüz satış mağazaları açılmasına kadar birçok husus söz konusuydu. 1966 senesinde ABD üslerine ve tesislerine tahsis edilen arazi miktarı 34,5 milyon metrekareydi.
2005-2010 yılları arasında İncirlik'ten Afganistan ve Irak'a 39 bin 90 sorti yapılmış
1 Mart tezkeresinin TBMM'den geçmemesine karşın İncirlik'ten Irak'a yapılan 4.990 sorti çokça tartışılmıştı. 2005-2010 yılları arasında Afganistan ve Irak'ta görev yapan işgalci Amerikan askerlerine ve sivil görevlilerine 302 bin 734 ton eşya taşındı. 5 senelik süreçte tam 39 bin 90 sorti yapıldı.
Resmi kaynaklara göre Muş ve Batman'da da hava üssü bulunuyor
Türkiye'de sadece İncirlik ve İzmir/Çiğli'de ABD'ye ait hava üsleri bulunduğuna dair yaygın kanıya rağmen ABD Savunma Bakanlığı'nın 2009 yılına ait Üs Durum Raporu'nda İncirlik ve Çiğli'nin yanı sıra, Muş ve Batman'da da aktif birer hava üssü olduğu görülüyor. Raporda, buralar aktif üs olarak görünse de, bünyelerinde çalışan personel gözükmemesi ilginç bir detay.
Soğuk Savaş üslerin sayısını arttırdı
İkinci Dünya Savaşı sonrasında etkinliği giderek artan ve küresel bir güç olarak beliren ABD, bu etkinliğini pekiştirmek ve genişletmek adına askeri üsler açmaya devam etti. Soğuk Savaş döneminin etkisiyle ve SSCB tehdidinden çekinen ülkelerin de hevesli davranmalarıyla ABD askeri üslerinin sayısı giderek arttı ve 1967'de 1014'e ulaştı.
1989'da SSCB'nin yıkılması ve Soğuk Savaş'ın bitmesi ile tek kutuplu bir dünyadan söz edilmesine rağmen askeri üslerin kapatılmasını bekleyenler hayal kırıklığına uğradı. ABD Savunma Bakanlığı'nın 1989 tarihli Savunma Raporu'nda üslerin kapatılmasından ziyade sayılarının arttırılması özellikle vurgulanıyordu.
ABD'nin nükleer füzeleri İncirlik'te
Türkiye'deki ABD üsleri denince ilk akla geleni İncirlik'tir. Libya'ya yapılan operasyonun hava üssü olduğu NATO tarafından resmi bir şekilde dile getirilen İzmir/Çiğli de bilinen bir diğer ABD askeri üssü. Oysa, ABD Savunma Bakanlığı'nın 2009 yılına ait Üs Durum Raporu'nda, İncirlik ve Çiğli'deki üsler ile Ankara'daki İdare Ofisi haricinde Batman ve Muş'ta da hava üsleri olduğu görülmekte.
Bununla birlikte, deneyimli gazeteci Seymour Hersh, ilginç bir iddia ortaya atıyor. İddiasına göre, ABD'nin Türkiye'de bilinenlerin haricinde birçok gizli üssü var. Verdiği bir röportajda, geçmiş dönemlerde faaliyete geçen bu üslerin 7 şehirde bulunduğunu söyleyen Hersh, İsrail'in de bunların hepsinden haberdar olduğunu söylüyor.
ABD üslerinden en önemlisi olan İncirlik'te, Türkiye'ye ait 10.Tanker Üs Komutanlığı ile ABD'nin 39. Kanat Hava Üssü Komutanlığı konuşlu durumda. İncirlik, Körfez Savaşı'nda da, Irak işgalinde de aktif olarak kullanıldı. 1 Mart Tezkeresi'nin reddine rağmen İncirlik'ten Irak'a gizliden yapılan 4990 sorti çok tartışıldı. Yine İncirlik'ten, 2005 ile 2010 arasında nakliye uçaklarıyla 39 bin 90 sorti yapıldı ve Irak ile Afganistan'a (bu ülkelerdeki ABD'liler için) 302 bin 734 ton eşya taşındı.
Böylesine hayati bir konuma sahip olan İncirlik üssünün bir diğer önemli yönü de, ABD'ye ait nükleer silahların NATO planlarına uygun olarak kullanılmak üzere bulundurulduğu bir üs olması. Türkiye ile ABD hükümetleri arasında imzalanan 7 Temmuz 1959 tarihli Head-Dress ve 14 Mart 1995 tarihli Stockpile Anlasmaları ile Türkiye'deki bazı üslerde nükleer silah bulundurulmasının yolu açıldı. Bu amaca hizmet eden üç tane nükleer teçhizli hava üssü vardı ve bunlar İncirlik, Balıkesir ve Çiğli idi. Bu üslerden Balıkesir ve Çiğli ABD tarafından kapatılmışsa da, İncirlik nükleer teçhizli üs özelliğini sürdürmektedir.
11 Eylül ve tüm dünyaya yayılan üsler
SSCB'nin ringden çekilmesiyle ABD rakipsiz kaldı ve kendisini "dünyanın jandarması", tüm dünyayı da egemenlik sahası olarak görmeye başladı. Belli aralıklarla savaşarak silah endüstrisini ayakta tutan ABD, bu "savaş makinesini" beslemek için "yeni düşmanlar" icat etmeye başladı. İslam düşmanlığına sözde bir meşruiyet kazandıran 11 Eylül saldırılarından sonra, hem İsrail'in bölgesel güvenliği, hem de Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki çok boyutlu ABD çıkarlarını korumak adına Büyük Ortadoğu Projesi yürürlüğe sokuldu.
Bu kirli plan uyarınca, 11 Eylül saldırılarının müsebbibi olarak sunulan El Kaide'ye ev sahipliği yaptığı gerekçesiyle önce Afganistan, daha sonra da kitle imha silahına sahip olduğu yalanıyla da Irak işgal edildi. ABD'nin 11 Eylül sonrası stratejisi olan "Önleyici Savaş" (Preemptive War) doktrini çerçevesinde askeri üslerin ve istihdam edilen personelin de sayıları arttı ve ABD üsleri coğrafi olarak neredeyse tüm dünyaya yayıldı.
m.gazete
