Resulullah (s.a.a) Hicretin onuncu yılında hacca gitmeyi kararlaştırmıştı. Bu kararı açıkladığında, Resulullah ile birlikte hacca gitmek için Medine"ye çok sayıda insan geldi. Bu hacca Haccet-ül Veda Haccet-ül İslam Haccet-ül Belağ Haccet-ül Kemal ve Haccet-üt Tamam da denilmektedir.[1]

    Resulullah (s.a.a) gusledip, saçlarına yağ sürerek taradıktan sonra, iki çöl elbisesiyle Zilhicce ayından beş-altı gün önce Cumartesi günü (İzar ve Ridayla) Medine"den yola çıktı. Resulullah (s.a.a) Medine"den çıktığında onunla birlikte eşleri, Ehl-i Beyti, Muhacir, Ensar ve diğer Arap kabilelerinden büyük bir topluluk da yola çıktı.[2]

    Resulullah (s.a.a) Medine"den yola çıktığı o günlerde Medine halkından bir çok kimse çiçek veya kızamık hastalığına yakalanmıştı. Bu yüzden birçok insan Resulullah (s.a.a) ile Hacca gitmek şerefine erişemediler. Buna rağmen çok büyük bir insan topluluğu onunla beraber Medine"den hareket etti.

    Bazıları Resulullah"la birlikte hareket edenlerin sayılarının 90 bin kişi, bazıları 114 bin kişi, bazıları 120 bin kişi, bazıları 124 bin kişi, bazıları da bundan daha fazla olduğunu yazmışlardır. Bunlar Hz. Peygamberle birlikte hareket edenlerin sayısı olup Mekke"de olanlar, Yemen"den Hz. Ali (a.s) ve Ebu Musa ile gelenler de onlara eklenirse o zaman hacıların sayısı bu rakamların çok üzerinde olacaktır.[3]

    Resulullah (s.a.a) pazar günü sabahleyin Yelemleme vardı, sonra hareket edip akşam yemeğini Şeref-us Seyalede yedi, akşam ve yatsı namazını da orada kıldı. Daha sonra (oradan hareket edip) sabah namazını Irkuz Zabyede kıldı. Sonra Revhaya indi. Daha sonra Revha"dan hareket edip ikindi namazını Munsarefte kıldı. Oradan da hareket edip akşam ve yatsı namazını Muteaşşada kıldı ve akşam yemeğini de orada yedi.  Yine oradan hareket edip, sabah namazını Esabede kıldı. Salı gününün sabahı Arca (Akabet-ul Cuhfe"ye) vardı; orada deve kemiyi ile boynundan kan aldırdı. Çarşamba günü Sekyaya vardı, sabah namazını Ebvada kıldı. Sonra oradan hareket edip Cuma günü Cuhfeye vardı. Oradan da Kadide ulaştı ve cumartesi gününü orada istirahatla geçirdi. Pazar günü Usfanda idi. Sonra oradan hareket edip Gamime vardı; Gamim"de yayalar sıraya geçip yürümekten dolayı Peygambere şikayette bulundular. Resulullah (s.a.a) onlara, süratle yürüyün buyurdular. Onlar da böyle yaparak rahatladılar. Pazartesi günü Merr-uz Zahrana vardılar. İkindiyi orada geçirerek akşamleyin Serefe ulaştılar. Akşam namazını kılmadan Mekke"ye ulaştılar. Geceyi Mekke girişindeki dağın arasında geçirdiler ve salı günü sabahleyin Mekke"ye girdiler.[4]

    Resulullah (s.a.a) hac amellerini yaptıktan sonra, Mekke"ye geldiği insanlarla Medine"ye geri dönerlerken, Medine, Mısır ve Iraklıların yol ayrımı olan Gadir-i Hum"a ulaştıklarında, Cebrail şu ayeti indirdi:

    Allah-u Teala bu ayetle, Resulullah"ın (s.a.a), Hz. Ali (a.s)"ı imam olarak halka tanıtmasını ve velayet hakkında nazil olanı, onlara tebliğ etmesini emretti ve ona itaat etmeyi herkese farz kıldı. Bu olay Zilhiccenin 18. Günü vuku buldu.

 Hacdan dönenlerden ilk grup Cuhfe"ye yaklaştığında Resulullah (s.a.a) önde gidenlerin geri dönmesini ve geride kalanların da bu bölgede onlara ulaşmasını emretti. O bölgede bulunan, birbirine yakın beş büyük ağacın altında oturmaktan onları sakındırdı; bu ağaçların altını temizletti, öğle namazı için ezan okundu, daha sonra Resulullah (s.a.a) halkla birlikte o ağaçların altında namaz kıldı.

    Hava çok sıcaktı; insanlar sıcaktan abalarının yarısını başlarına çekip, yarısını da ayaklarının altına seriyorlardı. Semure denen ağacın üzerine elbise vb. şeyleri atarak Resulullah (s.a.a) için gölgelik yaptılar.

    Resulullah (s.a.a) namazını bitirdikten sonra cemaatın ortasında,[6] deve semerleri üzerine çıkarak[7] herkesin duyacağı şekilde yüksek bir sesle şöyle buyurdular:

Bütün övgüler Allah"a mahsustur; O"ndan yardım diliyor, O"na iman ediyor, Ona güveniyoruz. Nefsimizin şerlerinden, kötü amellerimizden Allah"a sığınıyoruz. Sapan kimseyi O"ndan başka kimse hidayet edemez; O"nun hidayet ettiğini ise kimse saptıramaz. Allah"tan başka ilah olmadığına, Muhammed"in Onun kulu ve elçisi olduğuna şehadet ediyorum.

    Ve Sonra:

    Ey insanlar! Latif ve Habir olan Allah bana haber verdi ki, hiçbir Peygamber, kendisinden önceki peygamberin ömrünün yarısından fazla yaşamamıştır; ben yakında Rabbimin davetine icabet edeceğim. Ben sorumluyum, siz de sorumlusunuz. O halde siz ne düşünüyorsunuz?

    Halk: Biz senin tebliğ ettiğine, nasihatta bulunduğuna, çaba sarf ettiğine tanıklık ediyoruz. Allah sana mükafat versin.

    Resulullah: Allah"tan başka ilah olmadığına, Muhammed"in O"nun kulu ve elçisi olduğuna, cennet ve cehenneminin hak olduğuna, kıyamet gününün geleceğine ve kabirde olanların dirileceğine şehadet ediyor musunuz?

    Halk: Evet buna şehadet ediyoruz.

    Resulullah: Allah"ım şahit ol.

    Yine Resulullah: Ey insanlar! İşitiyor musunuz?

    Halk: Evet işitiyoruz.

    Resulullah: Ben sizden önce (Kevser) havuzun başına gideceğim, siz orada benim yanıma geleceksiniz. O havuzun genişliği San"a[8] ve Busra arası kadardır. O havuzda, yıldızlar sayısında kadehler vardır. Benden sonra sekaleyn[9] hakkında nasıl davranacağınıza bakın.

    Halktan birisi: Ya Resulullah, sekaleyn nedir?

    Resulullah: Değerli büyük emanet: Allah"ın kitabıdır; bir tarafı Allah"ın elindedir, diğer tarafı ise sizin elinizdedir. Ona sımsıkı sarılın, sapmayın. Değerli küçük emanet ise: Ehl-i Beyt"imdir. Allah-u Teala bana bildirdi ki, onlar havuzun başında bana ulaşıncaya kadar birbirlerinden ayrılmayacaklardır. Bunların birbirinden ayrılmamasını ben de Rabbimden istedim. Onlardan ne öne geçin ve ne de geride kalın; çünkü helak olursunuz.

    Resulullah (s.a.a) daha sonra Hz. Ali (a.s)"ın elini tutup her ikisinin koltuk altları görülecek kadar kolunu yukarıya kaldırdı. Herkes onu görüp tanıdı; sonra şöyle buyurdu:

    Ey İnsanlar! Mü"minlerin kendilerinden, onlara daha evla kimdir?

Halk: Allah ve Resulü daha iyi bilir.

    Resulullah: Allah-u Teala benim mevlamdır, ben de mü"minlerin mevlasıyım; ben onlara kendilerinden daha evlayım. Öyleyse ben kimin mevlası isem, Ali de onun mevlasıdır. Resulullah bu cümleyi üç defa tekrarladı. (Hanbeli"lerin imamı Ahmed b. Hanbel"e göre, dört defa tekrarlamıştır.) Daha sonra şöyle buyurdular: Allah"ım, onunla dost olana dost, ona düşman olana düşman ol; onu seveni sev, ona buğzedene buğzet; ona yardım edene yardım et, ondan yardımını esirgeyenden yardımını esirge; o nereye dönerse hakkı onunla döndür. Biliniz ki, bu sözleri hazır olanlar hazır olmayanlara bildirmelidirler.

    Halk henüz dağılmadan Allah-u Teala şu ayeti indirdi: Bu gün dininizi kemale erdirdim, nimetimi size tamamladım ve din olarak İslam"ı size beğendim.

    Bunun üzerine Resulullah (s.a.a) şöyle buyurdular: Allah-u Ekber! Din kemale erdi, nimet tamamlandı, Allah benim risaletime ve benden sonra Ali"nin velayetine razı oldu.

Daha sonra orada bulunan insanlar Hz. Ali (a.s)"ı tebrik etmeye ve kutlamaya başladılar. Ebu Bekir ve Ömer, Hz. Ali (a.s)"ı ilk kutlayan kimselerdendirler. Onlardan her biri; Bu makam sana kutlu olsun ey Ebu Talibin oğlu! Sen, her mü"min erkek ve kadının mevlası oldun diyorlardı.

    İbn-i Abbas da; Vallahi bu velayet herkesin üzerine farz oldu. dedi.

    Hassan da şöyle dedi: Ya Resulullah! Bana izin ver de Ali hakkında, halkın duyması için bazı beyitler okuyayım.

    Resulullah (s.a.a) buyurdular: Allah"ın bereketi üzerine söyle.

    Hassan ayağa kalkıp şöyle dedi: Ey Kureyş"in büyükleri! Peygamber (s.a.a)"in huzurunda mezkur velayet hakkında şöyle diyorum:

    Hum"da Gadir günü Peygamberleri onlara sesleniyor.

    Herkesin duyacağı şekilde yüksek bir sesle.

    Bu anlatılanlar, Gadir olayı hakkında özet bir bilgidir; tafsilatı ise ileride gelecektir.  Bütün ümmet bunda ittifak etmiştir ve İslam tarihinde bundan başka bir Gadir olayı yoktur. Gadir olayı denince bu konu akla gelir. Gadir-i Hum denince de, Cuhfe yakınlarındaki meşhur ve tanınan yer hatırlanır ve araştırmacılardan hiç kimse Gadir-i Hum olarak ondan başka bir yer tanımazlar.[10]

[1]- Haccet-ül Veda"ya Haccet-ül Belağ denilmesinin sebebi, Ya eyyuhe"r- Resulü belliğ ma unzile ileyke. ayetinin inişidir. Haccet-ül Kemal ve Haccet-üt Tamam denilmesinin sebebi de, El-yevme ekmeltu lekum dinekum ve etmemtu aleykum ni"meti ayetinin inişidir.

[2]- Tabakat-ı İbn-i Sa"d, c. 3, s. 225; İmta-ul Makrizi, s. 510; İrşad-us Sari, c. 6, s. 429.

[3]- Es-Siret-ul Halebiyye, c. 3, s. 283. Siret-u Ahmed Zeyni Dehlan, c. 3, s. 3; Tarih-ul Hulefa, İbn-ül Cevzi, c. 4; Tezkiret-u Havass-il Ümmet, s. 18; Dairet-ul Mearif, Ferid Vecdi, c. 3, s. 542.

[4]- İmta-ul Makrizi, s. 513-517.

[5]- Maide / 67.

[6]- Mecma"uz Zevaid, c. 9, s. 156.

[7]- Simar-ul Kulub, s. 511 ve diğer kaynaklar.

[8]- San"a, şimdiki Yemen"in baş kentidir. Busra, Dimaşk kasabalarından birinin ismidir.

[9]- Sekaleyn, iki değerli emanet olan Kur"an ve Ehl-i Beyt"tir

[10]- Sadece Doktor Mulhim İbrahim el-Esved, Ebu Tamam"ın divanına düştüğü notlarda şöyle demiştir: Gadir olayı, meşhur bir savaş hadisesidir. Allame Emini, bu konu hakkında 14. Bölümde genişçe bahsetmiştir.

Tebyan